عراق میانجی ایران و عربستان می‌شود؟

تحلیل حسن هانی‌زاده از سفرهای نخست‌وزیر عراق

از زمان شکل‌گیری دولت عراق و اعمال سیاست‌های گوناگون از سوی دولتمردان این کشور، اختلافاتی بسیاری با دولت ایران به‌عنوان تأثیرگذارترین قدرت منطقه طی سال‌ها به وجود آمد؛ اختلافاتی که بیشتر منطقه‌ای و کمتر فرامنطقه‌ای بود و عوامل اصلی تنش و منازعه میان این دو را به جنگی هشت‌ساله کشاند. بااین‌حال روابط میان تهران و بغداد همواره نامطلوب نماند و نقاط روشنی نیز در آن به چشم می‌خورد؛ آنچه در 15 سال گذشته و با روی کار آمدن دولت‌های موقت در عراق، منجر به همکاری‌های قابل‌تأمل و تا به امروز شد.

سه شنبه ۳۱ تیر ۱۳۹۹
حاصل این روابط در سطح تبادلات تجاری، اقتصادی، گردشگری، دینی و سیاحتی به شكل مثبتی مطرح شد و روابط سیاسی این دو کشور نیز در حمایت‌های چندساله ایران از عراق و در جنگ با داعش گره خورد؛ شرایطی که امروزه سران عراق را متوجه اهمیت و عمق رابطه راهبردی با ایران کرده است و آن‌ها توسعه و امنیت خود را درگرو تعاملاتی مسالمت‌آمیز با ایران می‌دانند. موضوعاتی که عزم سفر نخست‌وزیر عراق به تهران آن‌هم باوجود بحران کرونا بر اهمیت آن‌ها تأکید داشته و وزیر امور خارجه کشورمان را نیز پیش از سفر مصطفی الکاظمی به تهران به دعوت رئیس‌جمهور کشورمان (امروز سه‌شنبه) به عراق کشانده است. 
محمدجواد ظریف ظهر روز یکشنبه 29 تیر، در سفر به بغداد با مصطفی الکاظمی دیدار کرد و درباره مناسبات دوجانبه و مسائل منطقه‌ای و بین‌المللی به رایزنی پرداخت. او همچنین طی یک نشست خبری در عراق و به همراه همتای خود، فؤاد حسین، در خصوص صلح و آرامش و روابط سازنده با این کشور صحبت و گفت‌وگو کرد. ظریف ضمن تشریح اهداف این سفر عنوان کرد: «بسیار خوشحالم که بعد از تشکیل دولت عراق این فرصت برای من پیش آمد که به بغداد سفر داشته باشم، مخصوصا با توجه به تصمیم نخست‌وزیر عراق و دعوت آقای روحانی برای سفر او به تهران در روز سه‌شنبه.» بعد از آخرین سفری که عادل عبدالمهدی، نخست‌وزیر پیشین عراق به ایران داشت، در طول یک سال گذشته هیچ سفری از سوی مقامات عراقی به ایران صورت نگرفته که سفر نخست‌وزیر جدید عراق به ایران نشان‌دهنده تعمیق روابط دو کشور همسایه است.
آنچه تصمیم الکاظمی و قصد دیدار او با مقام معظم رهبری و همچنین دیدار وزرای کابینه او با همتایانش در ایران نشان‌دهنده اهمیت این سفر است. از طرفی سیاست‌های جدید دولت عراق با روی‌کارآمدن الکاظمی طی دو ماه گذشته و برنامه‌ریزی در خصوص دیدار با مقامات در تهران و پس‌ازآن در ریاض و واشنگتن باعث نگرانی‌هایی برای آمریکا نیز شده است. چراکه طبق پیش‌بینی‌ها او به دنبال ایجاد توازن با کشورهای منطقه و در مقابله با آمریکاست؛ موضوعاتی که حسن هانی‌زاده، کارشناس مسائل خاورمیانه در گفت‌وگو با «اصفهان زیبا» به آن‌ها پرداخته است و از اهداف و مواضع جدید دولت عراق در سفر به تهران، ریاض و واشنگتن می‌گوید.

الکاظمی درصدد کاهش تنش‌های میان تهران و ریاض است

هانی زاده سفر وزیر امور خارجه کشورمان به بغداد و سفر نخست‌وزیر عراق به عربستان را در یک چارچوب کلی قرار دارد و این دو سفر را در تلاقی و همسو و موازی با یکدیگر عنوان کرد. به گفته این کارشناس خاورمیانه، شرایط منطقه و دخالت‌های آمریکا در مسائل داخلی عراق باعث شده مصطفی الکاظمی درصدد کاهش تنش‌های موجود در روابط تهران و ریاض برآید و درپی ایجاد زمینه‌ای برای رفع تأثیرات منفی تنش‌ها بر عراق باشد. هانی زاده با اشاره به انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا در نوامبر و تغییر مواضع عربستان می‌گوید: «ازآنجاکه سعودی‌ها احتمال شکست دونالد ترامپ را در انتخابات آینده ریاست جمهوری آمریکا و به دلیل عملکرد غیرمنطقی او در ایالات‌متحده و بخصوص در منطقه غرب آسیا می‌دهند، درصدد بازنگری سیاست‌های خودشان نسبت به این کشور هستند. سعودی‌ها با تصور پیروزی جو بایدن در انتخابات آمریکا و با در نظرگرفتن موضع مخالف او نسبت به عربستان در پی ارسال سیگنال‌هایی به دولت این کشور با قصد بازنگری در سیاست‌های تخریبی خود و ایجاد رابطه‌ای معقول با عراق، محور مقاومت و ایران هستند. البته رفتار عربستان در این خصوص بسیار پیچیده و ممکن است این سیگنال‌ها با اهداف تاکتیکی صورت گیرد، اما به‌هرحال الکاظمی در سفر خود به تهران و ریاض در پی رابطه مسالمت‌آمیز میان این دو کشور است.»

قصد آمریکا ارتباط‌نداشتن عراق با ایران است

به گفته این کارشناس خاورمیانه، در اثر کرونا حجم تبادل اقتصادی میان ایران و عراق به پایین‌ترین سطح خود رسیده است و به نظر می‌رسد یکی از مسائل موردبحث الکاظمی در رابطه با سفرش به تهران با یک هیئت بلندپایه اقتصادی، سیاسی و امنیتی تبادل اقتصادی و دستیابی به حجم بالایی از این موضوعات باشد. او می‌افزاید: «اهرم‌های فشار آمریکا در کاهش رابطه اقتصادی میان تهران- بغداد افزایش پیدا کرده است و به همین دلیل نتایج مراودات سفر الکاظمی به تهران برای عراق و ایران بسیار مورد اهمیت خواهد بود.» هانی زاده در خصوص سفر وزیر امور خارجه ایران به بغداد و پس‌ازآن سفر الکاظمی به تهران خاطرنشان می‌کند: «این سفرها از اهمیت زیادی برخوردارند. ضمن اینکه محمدجواد ظریف در جریان سفر خود به بغداد به دنبال آخرین نتایج تحقیقات کمیته بررسی علل ترور سردار قاسم سلیمانی و مهدی المهندس است. این کمیته تحقیقات که در عراق تشکیل‌شده به دنبال سرنخ‌هایی از برخی شخصیت‌های عراقی در همکاری با آمریکا و در انجام این ترور است.» او می‌گوید: از طرفی موضوع ملاقات ظریف با مقامات اقلیم کردستان در سفر او به عراق بسیار بااهمیت است؛ طی ماه‌های اخیر برخی از گروهک‌های تروریستی از کردستان به‌منظور آزار رساندن به ایران در مناطق شمال غربی استفاده کرده‌اند. ظریف در مطرح کردن این موضوع با رهبران این مناطق به دنبال موانعی در جلوگیری از ورود این گروهک‌ها به آن منطقه و ایجاد پایگاهی برای عناصر ضدانقلاب در ایران است.

 سفر نخست‌وزیر عراق به تهران، ریاض و واشنگتن به نفع ایران است

هانی‌زاده با اشاره به شخصیت سیاسی و اجتماعی نخست‌وزیر عراق در رفتار هوشمندانه او با آمریکا ادامه می‌دهد: «الکاظمی سعی دارد نفوذ آمریکا را در منطقه کاهش دهد و به آمریکایی‌ها ثابت کند که بدون تفاهم با ایران و کاهش تنش میان تهران و واشنگتن، عراق نیز به ثبات نخواهد رسید. در ضمن، ملت و دولت عراق نیز به این نتیجه رسیده‌اند که بدون ارتباط مسالمت‌آمیز با ایران امکان برقراری این پایداری در منطقه وجود ندارد. به‌خصوص اینکه عناصر تروریستی داعش در حال بازگشت به خاک عراق هستند. از طرفی، ترامپ برای انتخابات ریاست‌جمهوری فاقد برگ برنده است و به‌احتمال‌زیاد الکاظمی در ملاقات با مقامات جمهوری اسلامی ایران به دنبال کاهش تنش‌های تهران و واشنگتن و پادرمیانی میان آن‌ها باشد. شرایطی که در پی آن امنیت پایدار در منطقه را ایجاد خواهد کرد.» این کارشناس خاورمیانه، روابط ایران و عراق را به لحاظ سیاسی، اقتصادی و امنیتی مهم خوانده و می‌گوید: «سفرهای نخست‌وزیر عراق به تهران، ریاض و واشنگتن اثرات مثبتی بر آینده ایران و منطقه خواهد داشت.»
 

افزودن دیدگاه جدید

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.