ویژه نامه ها

اشتراک الکترونیکی روزنامه

CAPTCHA ی تصویری

شماره های پیشین

پنجاه‌سالگی شازده احتجاب

تاریخ درج : شنبه ۲۲ دی ۱۳۹۷
شماره روزنامه: 

 علیرضا اکبری

 

 

 سال ۱۳۴۷ است. هوشنگ گلشیری که به‌تازگی مجموعه‌داستان «مثل همیشـــــه» را منتشـــــر کرده، در نشست‌های هفتگی جُنگ اصفهان ده‌صفحه ده‌صفحه رمان نیمه‌تمام شازده احتجاب را برای اصحاب جُنگ می‌خواند و نوشته را حک و اصلاح می‌کند. کمی پیش‌تر او داستان شازده احتجاب را خصوصی برای ابوالحسن نجفی خوانده و نجفی داستان را نه یک داستان کامل که طرحی برای داستانی بلندتر تلقی می‌کند و به گلشیری توصیه می‌کند داستان را بسط دهد. آنچه گلشیری دارد در جلسات جُنگ می‌خواند در واقع همان طرح بسط‌ یافته است. گلشیری خود درباره آن طرح اولیه می‌گوید: «تحریر اول شازده احتجاب چند صفحه بیش‌تر نبود. آدمی که نشسته بود و سرفه می‌کرد و خاطراتی یادش می‌آمد و دست آخر آن شب باید می‌مرد. این [میان] باید پُر می‌شد.» به واقع طرح کلی شازده احتجاب چیزی جز همین چند جمله هم نیست. کمی بعد در اواخر سال ۱۳۴۷ نوشتن رمان به پایان می‌رسد و از طریق ابوالحسن نجفی رمان را برای انتشارات زمان در تهران می‌فرستند تا منتشر شود. رمان به دست یکی از شرکای زمان می‌رسد و او در حین خواندن رمان خوابش می‌برد. رمان را به رضا سیدحسینی می‌دهد و به او می‌گوید من که خوابم برد تو رمان را بخوان ببین نظرت چیست. گلشیری تازه از سفر شمال برگشته و جایی مهمان ابوالحسن نجفی است که تلفن زنگ می‌زند و رضا سیدحسینی که از خواندن رمان سر شوق آمده، از آن سوی خط نام و نشان نویسنده را از ابوالحسن نجفی جویا می‌شود. در اواسط صحبت ابوالحسن نجفی جلوی گوشی را می‌گیرد و آرام به گلشیری از قول رضا سیدحسینی نقل می‌کند که «می‌گوید شاهکار است.» خواندن شازده احتجاب برای آنها که مجموعه‌داستان مثل همیشه را خوانده بودند با شگفتی همراه است. انگار گلشیری در شازده احتجاب تازه دارد جنم نویسندگی‌اش را رو می‌کند.گلشیری خود درباره آن روز و این شگفتی می‌گوید: «وقتی به سیدحسینی گفته بودند شوکه شده بود که این دیوانه‌ای که مثلا فرض کنیم «دخمه‌ای برای سمور آبی» را نوشته، چطور چنین چیزی نوشته و شاهکار است و از این حرف‌ها.» چند ماه بعد نخستین رمان گلشیری منتشر می‌شود اما تا چند ماه خبری از واکنش جامعه ادبـــــی نسبت به رمان نیست. گلشیری درباره این دوره سکوت می‌گوید: «هیچ عکس‌العملی نشان داده نشد. نگران بودیم که دیگران چه می‌گویند. گاهی اوقات از تهران خبر می‌آمد که مثلا فلان کس خوانده، تعریف کرده. دو ماه دیگر می‌گذشت، یک نفر دیگر خبر می‌آورد که فلان کس خوانده، تعریف کرده. من گمانم شش هفت ماه طول کشید و ما هیچ عکس‌العملی ندیدیم جر اینکه چهار پنج نفر خوانده بودند. من هم دیگر خسته شدم، رها کردم که نظر دیگران چیست.»این سکوت مرگبار دیگر دارد حسابی روی دوش نویسنده سنگین می‌شود تا اینکه ناگهان در اردیبهشت ۱۳۴۸ قاسم هاشمی‌نژاد در فردوسی مطلب مفصلی راجع به رمان می‌نویسد و سکوت را می‌شکند. این مطلب که عنوان «شازده احتجاب، اثری به وسوسگی و سرشاری» را بر خود دارد همچنان یکی از بهترین و جامع‌ترین نوشته‌ها در باب شازده احتجاب است. پس از نوشته شدن این مقاله آنچه برای شازده احتجاب رخ می‌دهد به قول گلشیری: «آرام‌آرام مطرح شدن، ذره‌ذره مطرح شدن بود و بعد مثلا فرض کنیم یک انفجار کوچک، اینها سبب شد تاثیر عجیب و غریب روی من نگذارد. یعنی که پیش از شازده احتجاب و بعد از شازده احتجاب من همان بودم.» پس از شازده احتجاب، گلشیری آثار بسیاری نوشت که دلبستگی خودش به بسیاری از آنها مثل جن‌نامه یا کریستین و کید، کمتر از شازده احتجاب نبود ولی به قول خود گلشیری «شازده احتجاب خوش اقبال‌ترین اثر صاحب این قلم» بود.گلشیری در دورانی که شازده احتجاب را می‌نوشت خواب‌هایش را یادداشت می‌کرد تا به قول خودش بتواند ساختار آنها را کشف کند و در نوشتن شازده احتجاب به کار گیرد. از همین‌رو ساختار کتاب با آن صدای روایی متلون که جمله‌به‌جمله از زبان این شخصیت به زبان شخصیت دیگر می‌رود بسیار به ساختار رویا پهلو می‌زند.گلشیری در یکی از مصاحبه‌هایش شازده احتجاب را ملهم از بوف کور می‌خواند و بلکه چند گام جلوتر از آن. گلشیری معتقد بود با نوشتن شازده احتجاب تکلیفش را با میراث ادبی پیش از خودش معلوم کرده است: «وقتی من شازده احتجاب را می‌نوشتم باید تکلیفم را با بوف کور تعیین می‌کردم. باید تکلیفم را با بهرام صادقی و سنگ صبورِ صادق چوبک تعیین می‌کردم؛ به همین دلیل هم مقاله «سی سال رمان‌نویسی» را نوشتم. ‌وقتی من شازده احتجاب را می‌نوشتم باید تکلیفم را با اینها معلوم می‌کردم که اینها چه‌کاره‌اند. و وقتی شازده احتجاب را می‌نوشتم بوف کور را فهمیدم.»

 

برگرفته از سایت خوابگرد

url : http://www.isfahanziba.ir/node/88407

اصفهان زیبا را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید

 

 

ضمائم روز

پیوست‌ها

  

 

 

بایگانی