ویژه نامه ها

اشتراک الکترونیکی روزنامه

CAPTCHA ی تصویری

شماره های پیشین

پایگاه‌های قدرت سیاسی در اصفهان

تاریخ درج : شنبه ۲۲ تیر ۱۳۹۸
شماره روزنامه: 
سیاست ورزی در این شهر تحت تاثیر چه عواملی است؟

محمدحسین اعتزازیان/ خبرنگار

پس از پیروزی انقلاب اسلامی، نظام سیاسی کشور  کاملا  دگرگون شد، به طوری که تا مدت ها هیچ یک از عناصر  یا نهادهای قدرت در رژیم سابق نتوانستند جایی در جمهوری نوپای اسلامی پیدا کنند. در اصفهان نیز، کانون‌های قدرت تغییر کرد و معادلات جدیدی در فضای سیاسی شهر شکل گرفت. اکنون پس از گذشت 40 سال از استقرار جمهوری اسلامی، سیاست‌ورزی در این شهر تاریخی تحت‌تاثیر عوامل پیدا و پنهان فراوانی قرار گرفته، تا جایی که تحلیل جریان ها و گروه‌های سیاسی از آن، دشوار شده است. در این گزارش تلاش کرده ایم نگاهــــــی کوتاه بر عوامل تاثیــــرگذار بر سیاست‌ورزی در اصفهان داشته باشیم.شکل گیری جریان‌های سیاسی در اصفهان، مانند سایر شهرها، پیش از همه تحت تاثیر شخصیت‌های مبارز این شهر قرار داشت. هر چند نمی توان از نقش گروه‌های چپ مارکسیست و مجاهد در پیروزی انقلاب اسلامی صرف نظر کرد، اما باید توجه داشت که توده مــــــردم در اصفهـــــان حول دو مبارز روحانی این شهر، آیت‌الله خادمی و آیت‌الله طاهری گرد آمده بودند.  تحصن تاریخی اصفهانی‌ها در منزل آیت‌الله خادمی در اعتراض به دستگیری آیت‌الله طاهـــــــری شاخص‌ترین جلوه اثرگذاری این دو روحانی در مبارزات پیش از انقلاب بود. با پیروزی انقلاب اسلامی، آیت‌الله خادمی به عنوان زعیم حوزه علمیه مورد توجه اقشار سنتی قرار گرفت و انقلابیون جوان نیز حول محور آیت‌الله طاهری که امام جمعه اصفهان شده بود، جمع شدند. دوگانه خادمی-طاهری (راست و چپ) تا اواسط دهه شصت و درگذشت آیت‌الله خادمی در اصفهان ادامه داشت و در مقاطع گوناگونی همچون تعیین استاندار خود را نشان می داد. پس از این، علی اکبر پرورش، مبارز اصفهانی و دبیر حزب جمهوری اسلامی در اصفهان خلأ وجود آیت الله خادمی را برای جناح راست پر کرد. به همین ترتیب می توان گفت تا پایان دهه هفتاد، تقسیم‌بنـــــدی جریان‌های راســـــت و چــــــپ حـــــول محور مبارزین اصفهانی، مهم‌ترین تقسیم‌بندی سیاسی شهر بود. محمدرضـــــــا بزم‌شاهـــــی، تحلیلگر اصلاح‌طلب اعتقاد دارد شخصیت‌های مذهبی بیشترین تاثیرگذاری سیاسی را در سال‌های ابتدای انقلاب در اصفهان داشته‌اند و «هر جریانی با از دست دادن بزرگ‌ترش، به دنبال بزرگ‌تر دیگری بود.» او به «اصفهان زیبا» می‌گوید: «جریان‌های سیاسی تا زمانی که حول محور یک شخصیت هستند می توانند اتحاد خود را حفظ کنند، اما نمی توان پیش بینی کرد که بدون آن شخصیت چقدر می‌توانند تاثیر گذار باشند.» 

شخصیت‌ها یا احزاب؟

حزب جمهوری اسلامی، بدون شک مهم‌ترین حزب سیاسی از ابتدای پیروزی انقلاب تاکنون بوده است. این حزب که نماد فعالیت سیاسی تشکیلات محور در ساختار جمهوری اسلامی به حساب می آید، در اصفهانِ دهه شصت از مهم‌ترین کانون‌های تاثیرگذار بر قدرت سیاسی بود. پس از انحلال حزب، هر چند سایر احزاب به اصفهان به عنوان یکی از مهم‌ترین پایگاه‌های استانی نگاه کردند، اما نتوانستند سرمایه اجتماعی قابل توجهی در این شهر کسب کنند. درواقع می‌توان گفت اکنون مردم اصفهان احزاب سیاسی این شهر را نمی‌شناسند و این احزاب، مانند سایر احزاب کشـــــور در آستانه انتخابات و تعییـــــن لیســــــت‌های انتخاباتــــــی می‌توانند در حد بضاعت و توان خود، حول محور «شخصیت‌های سیاسی» اثرگذار باشند. در انتخابات گذشته شوراهای شهر، هر چند احزاب مختلف اصلاح‌طلب لیست‌هایی ارائه دادند، اما لیستی که مورد توجه رئیس‌جمهور اسبــــــق قرار گرفت، توانست تمـــــام کرسی‌های پارلمان شهر را کسب کند. محمد آذرانی، تحلیلگر اصولگرا درباره دست برتر «شخصیت ها» در مقایسه با احزاب در جلب آرای مردم می‌گوید: «ما اصولگراها وقتی پای صندوق می‌رویم خیلی وقت ها به لیست رای نمی‌دهیم بلکه حجت شرعی را معیار اصلی می‌دانیم. من به «فلان فرد» رای می‌دهم، چون در بین خود و خدای خود، «او» را پیرو آرمان های انقلاب و گفتمان امام و رهبری می‌دانم.»در مجموع می‌توان گفت همانطور که در ایران هر جریان سیاسی پس از به‌دست‌آوردن قدرت از احزاب برای توزیع آن استفاده می‌کند، در اصفهان نیز، احزاب پس از به دست آوردن قدرت  به وسیله شخصیت‌ها،  برای توزیع مناصب، موضوعیت می‌یابند.

سهم نامشخص واسطه‌ها

تجمیع مراکز قدرت سیاسی در تهران، نقش واسطه‌های اصفهانی را برای تامین منافع استان پررنگ کرد. این واسطه‌ها در ابتدای انقلاب بیش از همه با بیت امام خمینی(ره) برای حل و فصل موارد اختلافی در ارتباط بودند. از جمله چهره های اصفهانی که در تهران نقش واسطه را ایفا کرده‌اند می‌توان در جناح چپ به عبدالله نوری و عباسعلی روحانی و در جناح راست به مرحوم علی اکبر پرورش و احمد سالک اشاره کرد. آیت‌الله طاهری نیز در دهه شصت در برقراری ارتباط بین فضای سیاسی اصفهان و تهران نقش مهمی داشت. واسطه‌های سیاسی علاوه بر این، تعاملات مهمی با «مرکزیت جریان های سیاسی» در تهران برقرار کرده و می کنند. هرچند سهم و میزان اثرگذاری این شخصیت ها در تامین منافع استان چندان مشخص نیست، اما در سال‌های اخیر راه اندازی بنیاد نصف جهان، جدی‌ترین تلاش برای استفاده از واسطه های اصفهانی برای حل مشکلات شهر بوده است.

جای خالی یک خانه

نبود احزاب تاثیرگذار نه تنها تحلیل عناصر تاثیرگذار بر قدرت سیاســــی را ســــخـــــت می‌کنــــد، بلکه آینـــــده سیاست‌ورزی در شهر و کشور را تاریک می‌نماید. در واقع، احزاب علاوه بر اینکه به نوعی باعث افزایش شفافیت سیاسی می شوند، با کادرسازی و تربیت نیروی تشکیلاتی، فرهنگ کار سیاسی را  در جامعه ارتقا می‌بخشند. اصفهان در دهه شصت تجربه موفقی در این زمینه داشت و حزب جمهوری اسلامی در دوره‌های سنی دانشجو و دانش آموز توانست نیروهای موثر سیاسی پرورش دهد. این نیروها که تمایل بیشتری به جناح راست داشتند، پس از انحلال حزب از فعالیت سیاسی بیشتر به سمت فعالیت های فرهنگی حرکت کردند. یکی از دلایل تعدد مراکز فرهنگی در اصفهان ناشی از همین موضوع است. اکنون در اصفهان ، جریان‌های سیاسی هیچ خانه‌ای جهت تربیت نیروی سیاسی احداث نکر‌ه اند. در دهه هفتاد به نظر می رسید جناح راست با تاسیس مدارس غیرانتفاعی امام محمدباقر (ع) تلاش می‌کند بستری جهت پرورش کادر سیاسی فراهم آورد، هرچند پس از چندسال توجه به مولفه های تحصیلی و گردش مالی آنها را از فعالیت سیاسی بازداشت. در جناح چپ نیز در اواســــط دهه هفتاد بنیاد فرهنگی امام صادق(ع) با همین رویکرد تاسیس شد که آن هم در ایجاد پایگاهی برای نیروهای سیاسی، توفیق چندانی پیدا نکرد و  عملا تربیت کادر سیاسی در آن انجام نپذیرفت. هیئات مذهبی نیز هرچند در مقاطعی بروز و ظهور سیاسی داشته‌اند، اما هیچ‌گاه به صورت ساختاری نتوانستند در عرصه سیاسی اصفهان حضور موثر داشته باشند یا به تربیت نیـــــروی سیاسی اقدام کنند.

 دانشگاه نشاط سیاسی ندارد

بدون شک انجمن‌های اسلامـــــی از ابتدای انقلاب یکی از مهم‌ترین پایگاه‌های جناح چپ در اصفهان بوده است. در دهه هفتاد جناح راست متوجه خلأ  وجود بازوهای احزاب خود در دانشگاه ها شد و اقدام به تاسیس جامعه اسلامی دانشجویان کرد. این دو هر چند در آن سال‌ها توانستند بستر مناسبی برای فعالیت سیاسی در دانشگاه‌ها ایجاد کنند، اما در دهه هشتاد و نود دچار افول شدند. در حال حاضـــــر، رکود فعالیت‌های سیاسی در دانشگاه‌ها سبب شده است، احزاب خارج از دانشگاه از کانون‌های سیاسی دانشگاه‌ها به عنوان بازوهای تبلیغاتی خود استفاده کنند. به این ترتیب، هرچنــــد کورسوی فعالیت سیاسی در دانشگاه متوقف نشده، اما دانشگاه در میدان عمل، به تنهایی ناتوان از تربیت نیروی سیاسی موثر برای شهـــــر است. 

بروکراسی غیر سیاسی اصفهانی‌ها

نظام بروکراتیک در ایران از دوره صفویه قوام یافت و در دوره قاجار با افزایش بی‌حد و حصر القاب و مناصب حکومتی به ابتذال کشیده شد. با این حال، باید توجه داشت که استقرار نظام اداری، فارغ از جریان‌های سیاسی گاه می‌تواند سنت سیاسی خاصی را در یک ارگان یا نهاد ایجاد کند. پس از پیروزی انقلاب اسلامی، انقلابیون به نهادها و سازمان‌ها راه یافتند و جوّ سیاسی آنها را تغییر دادند. در اصفهان، شهرداری به‌عنوان یکی از مهم‌ترین سازمان‌های تاثیرگذار بر زندگی مردم، مورد توجه جریان‌های سیاسی بوده است. مخصوصا پس از تشکیل شوراهای شهر و روستا، اهمیت سیاسی شهرداری‌ها افزایش یافت. در اواخر دهه هفتاد با مدیریت غلامحسین کرباسچی در شهرداری تهران و افزایش استقلال منابع مالی شهرداری از دولت ها، نگـــــاه‌ها به شهــــــرداری کلانشهرها معطوف شد. در دهه هشتاد، هرچند جناح راست توانست کلید شهرداری را پس از سال‌ها از جناح چپ تحویل بگیرد، اما مسیر توسعه شهری را همچون گذشته ادامه داد. آذرانی این موضوع را ناشی از «ساخت غیر سیاسی ِ شهــــرداری در اصفهان» می‌داند. این جامعه شناس اصولگرا می گوید: «ممکن است شهردار اصولگرا کارهایی کند که اصولگرایانه نباشد همچنان که شهـــــردار اصلاح‌طلب هم ممکـــــن اســـــت کارهــــایی کنــــد که اصلاح‌طلبانه نباشد، در هـــــر دو «مصلحت» اولویت دارد، چون ساختِ شهرداری در اصفهان اساسا سیاسی نیست، بلکه «عملگرایانه» است.» 

آیا نظامیان در عرصه سیاسی اصفهان اثرگذارند؟

اصفهان را باید یکی از هسته‌های اصلی تشکیل سپاه پاسداران در کشور  دانست. تجربه ورود نظامیان در سیاســــت در اوایل انقلاب در اصفهان، تجربه تلخ و ناموفقی بود که منجر به شکل‌گیری جریان سیدمهدی هاشمی در این شهر شد. درهمین رابطه، بزم‌شاهی اعتقاد دارد «تسویه ها در سپاه اصفهان از همان دهه60 آغاز شد.» تاکیدات مکرر مبنی بر منع ورود نظامیان به عرصه سیاست باعث شده نظامیان تاثیر چندانی در فضای سیاسی شهر اصفهان نداشته باشند. البته این منع برای بازنشسته‌های نظامی وجود ندارد و گهگاه رد پاهایی از آنان در تشکیل گروه‌ها و احزاب دیده می‌شود، همچنان که بخشی از بدنه شورای نگهبان در اصفهـــــان را بازنشستــــه‌های نهادهای نظامـــــی تشکیل می‌دهند؛ امری که می‌تواند به صورت غیرمستقیم بر عرصه سیاسی این شهر اثرگذار باشد.  درمجموع فارغ از تاثیرات نهادهای امنیتی در روند احراز صلاحیت‌ها، می‌توان گفت که نظامیان تاثیر محســــوسی بر عرصه سیاســـــی اصفهان ندارند.

اثرگذاری غیرمستقیم بازار

در دوران پهلوی یکی از مهم‌ترین جمعیت‌های انقلابی در بازار تهران شکل گرفت. جمعیتی که پس از انقلاب در قالب حزب موتلفه به فعالیت خود ادامه داد و یکی از مهم‌ترین نمادهای راست در ایران شد. در اصفهان اما با پیروزی انقلاب اسلامی، گرایش‌های ضد سرمایه‌داری به اوج خود رسید، به‌گونه ای که جریان مصادره اموال و املاک، نگرانی امام خمینی (ره) را در پی داشت. با این حال، بعضی از رجال بازار اصفهان از پیش از انقلاب با انقلاب اسلامی همراه بودند و پس از انقلاب نیز به همراهی خود ادامه دادند. در سال‌های بعد، هرچند هر دو جریان سیاسی پشتوانه هایی اقتصادی برای تامین هزینه های فعالیت‌های سیاسی خود داشتند، اما این رجال هیچ گاه نتوانستند اثرگذاری مستقیمی بر عرصه سیاسی شهر داشته باشند. در سال‌های اخیر نیز، زمزمه هایی مبنی بر ارائه لیست‌های انتخاباتی از طرف بعضی از صاحبان سرمایه شنیده شد، اما در میدان عمل اتفاقی نیفتاد.

فرهنگ عنصر غالب است

بررسی عوامل تاثیرگذار بر عرصــــه سیاست در اصفهان، بدون نگــــــاه به فرهنگ و خلق و خوی اصفهانی امکان‌پذیر نیســــــت. محمدرضــــــا بزم‌شاهی اعتقاد دارد «اصفهانی‌ها تا 20 سال پیش تقریبا غریبه را به خود راه نمی‌دادند؛ یعنی غیراصفهانی نمی‌توانست چندان در بافت‌های سیاسی اصفهان پیش برود. در 20سال اخیر فضا برای غیر اصفهانی‌ها کمی بازتر شــــده است. افرادی که اهــــل استان نیستند حتی بعضی مواقع بهتر توانسته‌اند در فضای سیاسی اصفهان حضور پیدا کنند.» سابقه مدنیت اصفهان، خلق و خوی خاصی را در مردم این شهر ایجاد کرده است. روحیه «محافظه کاری» یا «محاسبه‌گری» همچنان عرصه سیاسی اصفهان را از سایر شهرها متمایز می‌کند. به همین دلیل، این تحلیلگر اصلاح طلب، اصفهان را بستر مناسبی برای «فعالیت سیــــاسی رادیـــــکال و استادیومی» نمی‌داند. در اصفهان، هر دو جناح سیاســــی همچنان متاثر از بافت روحانیت شهر هستند و شاید این بافت را بتوان یکی از مهم‌ترین عوامل تاثیرگذار فرهنگی بر فضای سیاست دانست.

 

url : http://www.isfahanziba.ir/node/98065

اصفهان زیبا را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید

 

 

ضمائم روز

پیوست‌ها

  

 

 

بایگانی