ویژه نامه ها

اشتراک الکترونیکی روزنامه

CAPTCHA ی تصویری

شماره های پیشین

نگاهی به بازنگری قانون اساسی در سال 68

تاریخ درج : یکشنبه ۲۴ دی ۱۳۹۶
شماره روزنامه: 
منظور هاشمی از رفراندوم چه بود؟

محمودفروزبخش

اخیرا قطعاتی از فیلم جلسه انتخاب جانشین امام خمینی منتشر شده است. در این جلسه که بلافاصله پس از فوت امام برگزار شده است، مجلس خبرگان در مورد انتخاب ولی فقیه بحث می کند. در قسمت پایانی این جلسه، آقای هاشمی رفسنجانی که مسئولیت اداره آن جلسه را بر عهده داشته است، می گوید کسانی که با رهبری آقای خامنه ای به صورت موقت تا برگزاری رفراندوم موافق هستند، قیام بفرمایند.

پس از شنیدن این جملات برای عده ای از کسانی که این فیلم را دیدند این طور فرض شد که منظور از رفراندوم این است که رهبری آقای خامنه ای به همه پرسی گذاشته شود. در حالی که مراد آقای هاشمی از این سخن اصلا چنین چیزی نیست و منظور ایشان از این سخنان مشخصا  رفراندوم قانون اساسی است که قرار بوده به زودی برگزار شود. در واقع در دهه 60 مجموعه حاکمیت جمهوری اسلامی متوجه نقصان هایی در قانون اساسی موجود می شود و عزمی برای تغییر در آن پدید می‌آید. امام خمینی نفراتی از جناح ها و دیدگاه‌های مختلف را انتخاب می کنند و به آنها مسئولیت نوشتن قانون جدید و اصلاحات مربوطه در قانون اساسی را واگذار می کنند. طبیعی است که این قانون اساسی جدید هم باید مانند قانون اساسی اولیه به رفراندوم عمومی گذاشته می شد تا رسمیت می یافت.  منظور آقای هاشمی از این کلام که انتخاب آقای خامنه ای برای رهبری موقت است، به این معنا بود که هم اکنون که جامعه اسلامی نیاز به رهبر دارد ایشان را انتخاب می کنیم. بعد از آنکه قانون اساسی جدید با رای اکثریت مردم تصویب شد، دوباره مجلس خبرگان رهبری ذیل قانون اساسی جدید، تشکیل جلسه می دهد و دوباره در مورد صلاحیت حضرت آیت الله خامنه ای برای رهبری رای گیری می شود که همین طور هم شد و این مراحل دقیقا به همین ترتیب رخ داد و خواست رئیس آن جلسه یعنی صورت مصوبه ای که آقای هاشمی مطرح کرد دقیقا محقق شد. در مورد تغییر در قانون اساسی ذکر سه نکته خالی از لطف نیست. زیرا همواره تغییرات بنیادین جذابیت‌های خاص خود را دارد و ممکن است همین الان هم چنین خواستی از گوشه و کنار شنیده شود. در این نوشتار قصد تایید یا رد خواهشی به نام اصلاح قانون اساسی را نداریم اما در این جایگاه ذکر سه نکته را مناسب می دانیم:اول، در ذات حرکت انقلاب اسلامی، نوعی نگاه خودترمیم‌گر  وجود داشته است؛ یعنی در دهه 60 که به نوعی روحیات انقلابی در میان مسئولان و مردم مشهود بوده، روحیه خود ترمیم گری بیشتر عیان بوده است. در واقع می خواهیم بگوییم که میل به خود ترمیم گری با انقلابی گری نسبت مستقیم دارد.دوم، در ابتدای انقلاب عده ای چون از نظام استبدادی تک نفره وحشت داشتند مدام همه چیز را به شورایی بودن حواله می دادند. این درحالی است که شورایی بودن در برخی امور اساسا صحیح نیست، تازه آنکه در میان ایرانیان هم اثری بدتر دارد و جواب نمی دهد. برای مثال در آن زمان سخن از شورای عالی قضایی و امثالهم مطرح بود؛ اما در بازنگری قانون اساسی سال 68 اختیارات بیشتری در اختیار رئیس قوه قضائیه قرار گرفت. همچنین نظام متناقض نمای نخست وزیری- ریاست جمهوری برگرفته از همین روحیه ای بود که بر شورایی بودن تاکید داشت.حال آنکه همواره صدای شکایت همگان از این سیستم بلند بود. در بازنگری قانون اساسی، اختیارات بیشتر به شخص رئیس جمهور رسید و نخست وزیری هم کلا حذف شد. سوم، بعد از تعدیل روحیه شورایی در قانون اساسی، تغییر بنیادی دیگر در حوزه ولایت فقیه بود. در اینجا سه تغییر صورت پذیرفت:

 

 

 حذف شرط مرجعیت برای رهبری: همانطور که در فیلم های جلسه خبرگان هم عیان است در آن جلسه آقای خامنه ای که با رهبری خود مخالف است استناد به قانون اساسی وقت می کند و تاکید می کند که مرجعیت ندارد؛ حال آنکه دیگران بر قانون اساسی پیش رو تاکید می کنند و نظر نهایی امام خمینی را حجت می دانند و شرط مرجعیت را محل بحث نمی دانند.

 

 

 

 حذف شورای رهبری:رهبری به صورت شورایی چه خوب باشد و چه بد، اساسا ربطی به ایران و ایرانی ندارد. این مسئله یک امر ذهنی نیست. کافی است به صورت واقعی به امر شورایی بیندیشید و چنین مملکتی را در ذهن خود تصور کنیم. پیداست که تاکید برآن در نهایت به صلاح نیست. در مصاحبه ها این گونه کشف شده که آن روز سرنوشت ساز خبرگان آقایان خامنه ای و هاشمی در ابتدا از طرفداران شیوه شورایی بوده اند. اینکه آنان چه نظری داشته اند دیگر مهم نیست؛ مهم آن است که اندکی بعد در قانون اساسی بحث شورایی به طور کلی حذف شد.

 

 

  اضافه کردن «مطلقه» بر ولایت فقیه: امام خمینی پیش از این نیز از فهم ولایت فقیه در قانون اساسی گله داشت و اساسا تئوری امام همان ولایت مطلقه فقیه بود. مطابق با  دیدگاه حضرت امام خمینی، ولایت فقیه تنها در اموری که در شرع ذکر شده نیست؛ بلکه ولایت او در همه شئون است. به زبان ساده باید گفت مثلا ولی فقیه می تواند در مورد مسیر خیابان و نحوه جاده کشی نظر بدهد و اعمال ولایت کند؛ حال آنکه چنین مبحثی اصلا در متون دینی تا پیش از این اصلا مورد اشاره نبوده است.

 

 

ولایت مطلقه فقیه را معمولا با «حکم حکومتی» می‌شناسند. آیت الله العظمی خامنه ای پس از قبول مقام ولایت و زعامت، ولایت مطلقه فقیه را مبنای کار خود قرار داد. هر چند که در راه اعمال حکم حکومتی و مسیر رسیدن به آن بر نهادها تکیه کرد. برای مثال برای رسیدن به احکام متفاوت حکومتی در حوزه قانون گذاری از بازوی مشورتی مجمع تشخیص مصلحت نظام استفاده کرد. تلقی حضرت آیت الله خامنه ای از حکم حکومتی، عمدتا به عنوان یک راهکار آخر بوده است. راهکاری که قرار است نظام را از بن بست خارج و گره بسته را باز کند. در واقع ایشان کمتر بنای استفاده از حکم حکومتی برآمده از تئوری ولایت مطلقه فقیه را دارند و فهم کلی ایشان از حکم حکومتی نوعی انعطاف است. انعطافی که ما را از پیچ و تاب ها گذر کرده و از گردنه ها به سلامت عبور می کند.  واژه «مطلقه» بر خلاف ظاهر زمختش، اساسا در فهم مقام معظم رهبری، واژه ای جلوبرنده و حلال مشکلات است و ابدا به این معنا نیست که نوعی دخالت مستقیم در همه امور در کار باشد و مطلقا نباید استنباط شود که ولایت از نوع مطلقه، نوعی مطلق بودن و رها بودن از همه چیز است؛ بلکه شخص ولی فقیه پیوسته در چهارچوب عدل است.  مطلب آخری که باید در مورد این فیلم لحاظ کرد این است که تمامی انسان ها که در مسیر حق قدم برمی دارند،  در حال پیشرفت و تکامل هستند. حتی امام خمینی هم چنین بود و این گونه نبود که امام از آغاز نهضت تا زمان فوت، یک چیز باشد؛ هر چند عظمت حضرت امام، این تکامل و پیشرفت را بر ما عیان نمی کرد.  در این فیلم مقام معظم رهبری در مورد جایگاه رهبری برای خویش ابراز تردید می‌کنند که به نظر می آید این مخالفت به سبب تاثیر جایگاه عظیم امام خمینی (ره) است. حال آنکه وظیفه خبرگان آن است که نظر به لطف الهی داشته باشند، انجام وظیفه کرده و بهترین گزینه برای زعامت جامعه اسلامی را کشف کنند و البته این فرد هم بر اثر الطاف الهی دچار تکامل می شود.  

url : http://www.isfahanziba.ir/node/66492

دیدگاه جدیدی بگذارید

Plain text

  • هیچ تگ HTML ی مجاز نیست.
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.

اصفهان زیبا را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید

 

 

ضمائم روز

پیوست‌ها

  

 

 

بایگانی