ویژه نامه ها

اشتراک الکترونیکی روزنامه

CAPTCHA ی تصویری

شماره های پیشین

فارسی برای فارسی

تاریخ درج : سه شنبه ۲۰ خرداد ۱۳۹۹
شماره روزنامه: 
کتاب‌های فارسی دبیرستان چه دستاوردی برای دانش‌آموزان دارند؟

علیرضا ترابی/نویسنده نوجوان

به بهانه‌ امتحان پایان سال، مروری داشتم بر کتاب فارسی‌ام. کتاب فارسی یازدهم، کتابی با هشت فصل و هجده درس، به‌علاوه‌ بخش‌های ستایش، نیایش، کتاب‌نامه و واژه‌نامه. در این کتاب، در کنار درس‌ها، روان‌خوانی‌ها و شعرخوانی‌هایی هست که «با هدف پرورش مهارت‌های خوان‌داری، ایجاد نشاط و طراوت ذهنی، آشنایی با متون مختلف و ... پرورش فرهنگ مطالعه و کتاب‌خوانی در ساختار فارسی گنجانده‌شده‌اند». کتابی که «ادامه‌ منطقی کتاب‌های فارسی دوره‌ ابتدایی و دوره‌ اول متوسطه است». این «ادامه‌ منطقی» بیانگر یکسان بودن ساختار کتاب‌های فارسی پیش و پس از پایه‌ یازدهم است؛ اما ما در این مختصر درباره‌ کتاب فارسی یازدهم صحبت می‌کنیم. این کتاب هم از جنبه‌ محتوایی و هم فنی می‌تواند واکاوی شود.این کتاب قرار است معرف ادبیات فارسی باشد. ادبیاتی که در گذشته‌اش قله‌های بسیاری را دیده و در این عصر پیچ‌وخم‌های زیادی را پشت سر گذاشته؛ ادبیاتی که از سبک خراسانی تا شعر حجم و پست‌مدرن را تجربه کرده (با خوب و بد تجربه‌اش کاری نداریم) و از رودکی و فردوسی تا شاملو و براهنی در آن قلم‌زده‌اند و قدم زده‌اند. این ادبیات قرار است در کتاب فارسی بروز و ظهور داشته باشد.کتاب فارسی، ادبیات تعلیمی، غنایی، حماسی، داستانی، سفر و زندگی، ادبیات جهان و نیز ادبیات پایداری و انقلاب اسلامی را شامل شده است. در این میان نامی از ادبیات معاصر دیده نمی‌شود. ادبیات انقلاب اسلامی بخشی از ادبیات معاصر است ولی کل جریان ادبیات معاصر که نیست! کتاب فارسی سعی می‌کند روایتی جامع از ادبیات به دست دهد و در این مسیر برای روایت شعر فارسی از شاهنامه و لیلی و مجنون و بوستان و مثنوی معنوی و... صحبت می‌کند و برای نثر از تاریخ بیهقی و کلیله‌ودمنه و گلستان و... . این کتاب تا حدی در معرفی کلی ادبیات کلاسیک به دانش‌آموزی که رشته‌اش با ادبیات مرتبط نیست موفق است، اما پیش‌تر که می‌آید ناگهان یک بازه‌ تاریخی پنجاه‌شصت ساله را جا می‌اندازد. از زمان انقلاب مشروطه تا انقلاب اسلامی، جریان‌های ادبی بسیاری پدید آمدند (ما در این مختصر راوی و قاضی آن‌ها نیستیم) که چه‌بسا ادبیات انقلاب اسلامی ادامه‌ حکومتی، ارزشی و اسلامیزه‌ آن‌هاست. کتابی که در پایه‌ دهم، از نیما یوشیج، یک مثنوی (که ابدا جزو آثار شاخص نیما نیست) می‌گذارد و علی موسوی گرمارودی را به‌عنوان نماینده‌ شعر سپیدش اعلام می‌کند، قطعا نمی‌تواند راوی شایسته‌ای باشد. کتابی که نام بزرگانی مثل فروغ و شاملو و اخوان ثالث در آن ذکر نشده ولی از شعر حمیدی سبزواری و باذل مشهدی در درس‌هایش استفاده می‌کند، به‌هیچ‌وجه نمی‌تواند راوی شایسته‌ای باشد. کتابی که روان‌خوانی‌هایش را حتی اگر در فصل ادبیات انقلاب نباشد به ادبیات انقلاب و دفاع مقدس اختصاص می‌دهد، قطعا راوی کاملی نیست. کتابی که در بخش ادبیات داستانی‌اش حتی اشاره‌ای هم به افرادی مثل صادق هدایت، عباس معروفی، هوشنگ گلشیری، بهرام صادقی و ... نمی‌کند مطلقا نمی‌تواند تصویر و روایت درستی از ادبیات ارائه کند. البته که اشاره‌هایی هم به شاملو و اخوان و فروغ و ... شده است و یکی از درس‌های کتاب فارسی دوازدهم هم شامل شعری از اخوان ثالث است (درس خوان هشتم) ولی مشخص است که کتاب در این اشاره‌ها پا را از حد اشاره فراتر نگذاشته است. در این متن قصد بد‌گفتن از ادبیات انقلاب یا تعریف و تمجید از ادبیات پیش از انقلاب را نداریم؛ که کار ما همچنین قضاوتی نیست. ازنظر محتوایی، بین جایی که این کتاب ایستاده و جایی که باید باشد هنوز خیلی فاصله است. طبیعی است که هر حکومتی مطالبی را که طبق ارزش‌گذاری‌های خودش است آموزش بدهد اما کتمان و کم‌وزیاد کردن روایت ادبیات و تاریخ و فرهنگ در چنین کتابی، درنهایت راه به جایی نخواهد برد. پیشینه‌ یک ملت چیزی نیست که با چنین کارهایی عوض شود. البته این را هم در نظر داریم که قرار نیست چنین کتابی مدخل کامل و جامعی باشد بر تمام تاریخ ادبیات فارسی، همین‌که دریچه‌ای به منظره‌ آن بگشاید راضی‌کننده است؛ به شرطی که این دریچه نمای کاملی از منظره به نمایش بگذارد.در کتاب «فارسی» هدف این است که دانش‌آموز ادبیات را ببیند و بخواند و لذت ببرد اما به‌قدری درگیر مسائل فنی و علمی ادبیات می‌شود که فرصت لذت بردن از آن را پیدا نمی‌کند. چرا دانش‌آموز باید هنگام خواندن متن، به‌جای لذت بردن از آن، استعاره‌ مصرحه و مکنیه را مشخص کند؟ چرا دانش‌آموز باید در ابیات نغز شاهنامه به جای جست‌وجوکردن اصالتش، دنبال تعداد جناس افزایشی بگردد؟ چرا باید به شعر سعدی و حافظ، به چشم یک نوشته‌ ادبی پر از آرایه نگاه کند و هیچ فرصتی برای دل سپردن به آن نداشته باشد؟ چرا به‌جای آشنا شدن با نگاه نو (و نه صرفا شعر نو) باید در پی پیدا کردن نمادهای شعر نو باشد؟عضو کانون شعر و ادبیات خانه نوجوان

url : http://www.isfahanziba.ir/node/109715

اصفهان زیبا را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید

 

 

ضمائم روز

پیوست‌ها

  

 

 

بایگانی