ویژه نامه ها

اشتراک الکترونیکی روزنامه

CAPTCHA ی تصویری

شماره های پیشین

شوخی‌، جنسیت، سرکوب و مقاومت

تاریخ درج : پنجشنبه ۴ اردیبهشت ۱۳۹۹
چه رابطه‌ای بین جنسیت و شوخی و طنازی وجود دارد؟

مریم فروغی/دانش‌آموخته مطالعات فرهنگی

چه رابطه‌ای بین جنسیت و شوخی و طنازی وجود دارد؟ مسلما اینکه از چه نظرگاهی به جنسیت، زبان و تعریف شوخی و طنازی نگاه کنیم، تعریف ما از وضعیت و پاسخ ما به پرسش مطرح شده را تعیین خواهد کرد. در این نوشتار جنسیت به عنوان نظامی از معانی تصور می‌شود که دسترسی به قدرت ، پایگاه اجتماعی و منابع مادی را می‌تواند تحت تاثیر قرار دهد. طنز و شوخی نیز به عنوان یک اسلوب گفتمانی و همچنین راهبرد و استراتژی برای تعامل اجتماعی  میان افراد تصور می‌شود. بر پایه‌ چنین تعریف نظری، این طور در نظر گرفته می‌شود که افراد با نشاندن شوخی‌ها و طنازی‌هایشان در زمینه‌های مبتنی بر جنسیت خودشان یا دیگر جنس و جنسیت‌ها، در اصل از ابزارهای ساختار جنسیتی در بازتولید وضع مرسوم استفاده می‌کنند. از همین خلال نیز هست که ایشان خود را مرد، زن، مردانه یا زنانه می‌شوند و وضعیت‌های پذیرفته نشده در جامعه همچنان به حالت قبل باقی می‌مانند. اما این تنها یک روی ماجراست. طنز و شوخی همان قدر که می‌تواند ابزاری برای بازسازی ساختار جنسیتی باشد، طریقی با ارزش برای واسازی آن نیز هست. در طنازی‌ها استفاده شده در تحرکات و جنبش‌های زنان و همچنین در شوخی‌های حساب‌شده‌ فعالان زنان و حوزه‌ جنسیت و حتی در بسیاری مکالمات روزمره‌ زنان که شاید به شوخی نیز کشیده شوند، صدای مقاومت در برابر ساخت غالب اجتماعی مبتنی بر جنسیت را می‌توان شنید. شاید آنچه در اولین پاراگراف مطرح شد، ثقیل به نظر برسد، اما با اندک توضیحی متوجه خواهیم شد که از اتفاق پشت این کلمات به ظاهر سخت، ساز وکاری ساده نهفته است. در توضیح شوخی‌های موسوم به طنز و شوخی‌های مبتنی بر جنسیت و اساسا در توضیح طنز، رویکرد غالب این است که آن را ساز وکاری در خدمت ساختار مردانه برای بازتولید مکانیسم‌هایی ببینیم که نهایتا منجر به سرکوب زنان، زنانگی، جنسیت‌های به رسمیت شناخته نشده و امر جنسی می‌شود. این موضوع البته درست است. از بررسی شوخی‌های رایج می‌توانیم به خوبی دریابیم که غالبا زنان و هرآنچه در نسبت با ایشان قرار می‌گیرد، از خلال کاربرد زبان طنازانه همچنان جایگاه فرودستی دارد. این امر البته که در مورد امر جنسی نیز صدق است. شوخی‌های رکیک با ارجاع‌های جنسی غالبا در خدمت سرکوب این امر و نکوهش آن و هر چیزی که در نسبت با آن وجود دارد هستند؛ و البته که زنان و اندام‌های منتسب به زنان در این میان در وضعیت انفعال قرار دارند. ممکن است از خواندن این سطور احساس شرم کنیم یا احساس کنیم که جای آن در روزنامه نیست. این دقیقا از همان سرکوبی ناشی می‌شود که در لایه لایه‌ زندگی اجتماعی ما نسبت به جنس و جنسیت وجود دارد. ما در زندگی روزمره‌مان متداوما با ارجاعات طنازانه یا فکاهی به مسئله‌ جنسی مواجهیم. حتی در سخنرانی‌های رسمی ارجاعاتی تحت لوای کلمات مختلف و پرده‌پوشانه به این موضوع می‌دهیم اما از گفت‌وگوی جدی از آن سر باز می‌زنیم. این دقیقا همان جایی است که باید بر سرش بایستیم و تفکر کنیم. این یکی از ابعاد دیگر موردی است که بدان اشاره شد: پرده‌پوشی راجع به مسئله‌ جنسی، چه در قالب سرکوب و ارجاعات غیرمستقیم در صحبت رسمی و غیرشوخی و چه در فرم ارجاعات مستقیم در صحبت‌های غیررسمی و شوخی، همگی آب به یک آسیاب می‌ریزند: بازتولید نابرابری و البته بازتولید سرکوب امر جنسی. چنین وضعیتی در واقع بیش از هرچیز منطبق با نیات قدرت است. قدرت نه لزوما و فقط به معنای سیاسی آن؛ که در همه‌ ابعادش.اما این موضوع همچنان که گفته شد یک روی دیگر نیز دارد. همچنان که بسیاری معتقدند که «هرجا قدرتی هست، مقاومتی نیز هست»، می‌توان مدعی شد که صدای مقاومت دقیقا از خلال همین ابزار سرکوب نیز می‌تواند شنیده شود. شاید به مدد شبکه‌های اجتماعی با بعضی کارزارهایی که توسط فعالان حوزه‌ جنسیت در استفاده از شوخی‌ برای به چالش کشیدن وضعیت‌های نابرابر یا مسائل مربوط به جنسیت آشنا شده باشید. چالش‌های مثل کیشه بر عکس‌ها. یا هنگام گوش دادن به سخنان یک فعال یا خواندن یک متن متوجه طنازی صاحب آن کلمات شده باشید، اما می‌خواهم که پا را از این فراتر بگذاریم و به مکالمات روزمره‌ زنان نیز وارد شویم. آنجایی که زنان با خنده و شوخی آگاهی‌شان به نابرابری جنسیتی و اعتراضشان به وضعیتی را که به واسطه‌ جنسیتشان در آن قرار دارند به زبان می‌آورند. این زنان لزوما نه کنشگرانی انقلابی‌اند و نه لزوما به طور نظری از چیستی نابرابری آگاهی دارند (مثل بیشتر ما)، اما آن را حس می‌کنند و با استفاده از شوخی‌های روزمره‌شان در برابرش مقاومت می‌کنند. این دقیقا همان چیزی است که در غالب تحلیل‌ها نسبت به شوخی‌ها و مسئله‌ جنسیت از آن  غافل می‌مانند.

url : http://www.isfahanziba.ir/node/108398

اصفهان زیبا را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید

 

 

ضمائم روز

پیوست‌ها

  

 

 

بایگانی