ویژه نامه ها

اشتراک الکترونیکی روزنامه

CAPTCHA ی تصویری

شماره های پیشین

سرنوشت غم‌بار قدیمی‌ترین نسخه مصور

تاریخ درج : شنبه ۲۲ دی ۱۳۹۷
شماره روزنامه: 
شاهنامه شاهنامه دموت در بستر تاریخ تکه تکه شد

نسترن ایرانپور

 

شاهنامه بزرگ ایلخانی مشهور به «شاهنامه دموت» سرسلسله و آغازگر انسجامی در نگارگری ایرانی و اوج پیشرفت نقاشی در عهد ایلخانی و درواقع، از قدیمی‌ترین نسخه‌های مصور شناخته شده و موجود در میان شاهنامه‌هاست. این شاهنامه به دستور سلطان ابوسعید و در حدفاصل سال‌های ۷۳۱ تا ۷۳۶ ه.ق. به نگارش درآمده و حدودا ۱۲۰ تصویر داشته است که ۵۸ تصویر باقی مانده از آن در اختیار بیست گالری، مجموعه‌های شخصی و موزه قرار دارد و از سرنوشت دیگر نگاره‌ها اطلاعی در دست نیست. انجام آن را به کتابخانه و کارگاه دربار در این دوره نسبت می‌دهند که متأثر از نمونه‌های فرهنگستان سلطنتی چین بوده که در زمان مغول و احتمالا در دوران حکومت غازان‌خان تأسیس شده بود و همزمان با جامع‌التواریخ، کتاب شاهنامه که محبوب‌ترین متن در بین متون ترکی  مغولی و نیز ایرانی بود، مدون شد؛ بنابراین این اثر علاوه بر خصوصیات نگارگری ایرانی وارث عناصر و برخی خصوصیات نگاره‌های چینی هم هست. تصاویر این کتاب آثار چند نقاش ایرانی است.نگارش شاهنامه پس از جامع‌التواریخ  که به قول خواجه رشیدالدین همان‌گونه که مغول‌ها مقرر کرده بودند، وظیفه‌اش این بود که آنها را در مرکز تاریخ قرار دهد مورد توجه قرار گرفته و با اهدافی مشابه، به منظور قرار دادن مغولان در متن تاریخی، حماسی و همانند کردن آنها با شاهان باستانی ایران انجام پذیرفت؛ نگارش شاهنامه بزرگ ایلخانی یکی از روش‌هایی بوده که ایلخانان با هدف‌ مشروعیت‌بخشی به حکومت خود از طریق برقراری پیوند میان ایلخانان و شـــاهـــان اســـاطیـــری در نگارخانه‌های دربار از تولید آن حمایت کردند. این شاهنامه شامل مجموعه‌ای از حماسه ها و داستان‌های قهرمانان و پهلوانان افسانه‌ای ایران بوده و از آن نظر انتخاب شد که موضوع آن موافق میل مغولان بود. صحنه‌های نبرد، مناظر شکار و داستان‌های تخیلی و افسانه‌ای، در این کتاب سبب شادی مغولان می‌شد. چرخه نقاشی‌های شاهنامه بزرگ پیرامون چهار موضوع ضعف انسان و الهام ایزدی، مرگ و سوگواری، مشروعیت و فرومایگی  است.حضور چشمگیر زنان در نگاره‌های این نسخه از نکات متمایز این شاهنامه است. زیرا همان‌طور که زنان در عهد ایلخانی از منزلت استثنایی در تاریخ برخوردارند،  در این نگاره‌ها نیز زنان به‌صورت متمایزی دیده می‌شــوند. این حضــور در صحنه‌هایی با مضامین درباری پررنگ‌تر است و نوع حضور زنان با نحوه زندگی ایشان منطبق است. اما با مرگ ابوسعید، آخرین پادشاه ایلخانی و سفارش دهنده این شاهنامه، اثر نیز ناتمام ماند و تا اواخر دوره قاجاریه در جریان دست به دست شدن‌های مختلف، آسیب‌های فراوانی دید. اساسی‌ترین این تغییرات شامل سرقت تصاویر، تخریب شاهنامه در اثر مرمت، اضافه کردن تصاویر مفقود  و   تخریب و جداسازی صفحات آن به دست یک دلال آثار هنری به نام ژرژ دموت عنوان شده است.

url : http://www.isfahanziba.ir/node/88404

اصفهان زیبا را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید

 

 

ضمائم روز

پیوست‌ها

  

 

 

بایگانی