ویژه نامه ها

اشتراک الکترونیکی روزنامه

CAPTCHA ی تصویری

شماره های پیشین

حقوق سفارش‌های ناتمام هنری

تاریخ درج : جمعه ۲۰ تیر ۱۳۹۹

امیر سنجوری/ کارشناس حقوق

در هر حرفه‌ای، تمام فعالیت‌هایی که منتهی به کسب در آمد هستند، لزوما درآمد زا نیستند. به عنوان مثال، یک فروشنده لباس ممکن است بارها قفسه‌ها را جابه‌جا کند و لباس‌ها را به مشتری نشان بدهد، اما این فعالیت‌ها در طول یک روز کاری فقط چند مرتبه منتهی به فروش و سودآوری می‌شوند و به نظر می‌رسد سایر کارها بی نتیجه بوده‌اند و فقط کارهایی که منتهی به فروش شده است مؤثر بوده. این یک قانون صنفی است و در تمام مشاغل و هنرهایی که جنبه درآمدزایی دارند وجود دارد. اما در حقیقت اینگونه نیست. بلکه تمام این مقدمات به شکل مستقیم و غیر مستقیم در سود نهایی دخالت دارند. در سفارش‌های هنری نیز همین طور است.هدف ما در این یادداشت پرداختن به حقوق مادی و معنوی حاصل از فعالیت‌های مقدماتی هنری است که می‌تواند به پدید آورنده یا گروه پدید آورندگان، یا هر ذی‌نفع دیگری تعلق بگیرد. می‌خواهیم بدانیم محدوده نفوذ این حقوق تا کجاست و روش‌های مطالب آنان چگونه است؟

اثر و پیش از اثر

به درستی نمی‌دانیم چه واژه‌ای برای فعالیت‌های پیش از اثر که قرار است منتهی به خلق اثر شوند انتخاب کنیم. این بحث در ترمینولوژی حقوقی نیست. اما می‌توانیم با ذکر مثال، مقداری موضوع را روشن‌تر کرده و با نشان دادن مصداق، بهتر به ماهیت آن پی ببریم. تصور کنید یک سفارش دهنده نقاشی یا اثر گرافیکی، با ارائه نظر و سفارش خود به یک تیم طراحی از آنان یک اثر هنری خاص و طبق سفارش خود را مطالبه می‌کند تا آن را خریداری کند. شرکت مجری سفارش در مدت سه ماه و رسم بیست اتود و پیش‌طرح و صرف مقداری هزینه و پرداخت دستمزد به برخی طراحان، در نهایت موفق به عقد قرارداد و کسب رضایت سفارش‌دهنده نمی‌‌شود. سؤال اصلی اینجاست که در چنین وضعیتی اولا حقوق معنوی طراحان و ثانیا حقوق مادی آنان چگونه قابل صیانت و حفظ است؟در پاسخ باید دو محور مادی و معنوی را جدای از هم بررسی کرد.

حقوق معنوی در فرایند خلق اثر

همه حقوق معنوی برای اثر تکمیل شده و حتی تکمیل‌نشده، اتودها، ماکت‌ها، پیش نویس ها و نقشه‌های اولیه و به طور کلی تمام اجزایی که قرار است در نهایت در قالب کلیت تشکیل یک اثر هنری بدهند، برای پدید آورندگان چه به صورت انفرادی چه جمعی، چه به صورت جزئی و چه در کلیت اثر، چه برای آثار منفرد و چه آثار ترکیبی محفوظ، اصیل و قابل مطالبه هستند. هیچ خدشه‌ای به آنان وارد نیست و متعلق به پدید آورندگان محسوب می‌شوند. حتی اگر نتیجه سفارش بوده یا هرگز در قالب یک مجموعه ترکیبی، منتهی به اثر نهایی نشوند و در حد همان پیش‌نویس ها و طراحی‌های اولیه باقی بمانند.به این مفهوم که نام و نشان و علامت‌های هنری و تجاری مربوط به تمام این پیش نویس ها و مقدمات، متعلق به پدید آورندگان بوده و به صرف اینکه هنوز نهایی نشده‌اند، نمی‌توان آنان را غیر اصیل دانست؛ بلکه آن‌ها در حال تغییر شکل و دگردیسی در فرم و محتوا هستند. اما هرچه و در هر مرحله‌ای که هستند، متعلق به پدید آورنده‌اند.

حقوق مادی در فرایند خلق اثر

اصلی‌ترین ابهامات در اینجا قرار دارند. وقتی سفارش‌گیرنده، در مقام پدید آورنده، پس از مدت‌ها تلاش و صرف هزینه و مواد اولیه و وقت یا حتی پرداخت دستمزد برای کارگران و شاگردانی که دارد، متوجه می‌شود که سفارش دهنده بی‌هیچ دلیلی نمی‌خواهد نتیجه کار او را خریداری کند و حاضر به پرداخت هیچ دستمزدی به وی نیست، تکلیف چیست؟در پاسخ باید کمی از منظر بازرگانی و نه صرفا حقوقی به قضیه نگریست. زیرا از نظر حقوقی، تعیین تکلیف روشنی در حقوق هنرمندان برای این قبیل سفارشات نشده است. اما با دریافت ماهیت و منطق و روح قوانین مسئولیت مدنی، قانون مدنی و توافقات مشروح در آن، می‌توانیم استنباط کنیم که این حقوق چه در قالب خسارات و چه در قالب قراردادها قابل مطالبه هستند؛ اما شرایط مطالبه و نحوه آن را باید تعریف کرد. دو روش اصولی و منطقی در این میان مورد متصور است:

 

اول: عقد قرارداد

در سفارش‌های سنگین و پروژه‌هایی که مشخص است هزینه‌های پیش تولید و تهیه نمونه کارهای احتمالی برای مشتری بسیار بالاتر از عرف خواهد بود، باید بین طرفین حتما قراردادهای مکتوب با قید و بندهای الزام‌آور و مطمئن برای جبران این خسارات وجود داشته باشد. همان گونه که مشتری حق دارد نتیجه نهایی را نپذیرد، پدیدآورنده نیز حق دارد خساراتی که متحمل شده است مطالبه کند. البته تحمل و پرداخت برخی هزینه‌ها لازمه کار پدیدآورنده است و طبیعی است که او برای رسیدن به سود نهایی، گاهی نیز باید هزینه‌هایی پرداخت کند. اما در هزینه‌های گزاف و نامتعارف و سفارش‌های بزرگ باید ضمانت‌های مالی قوی در قرارداد وجود داشته باشند. به عنوان مثال، باید مبلغی به عنوان پیش پرداخت به پدیدآورنده تحویل شود تا هزینه‌ها از آن محل تأمین شود. یا شخص و موسسه‌ای با سندهای تجاری لازم‌الاجرا مانند چک و سفته، بازپرداخت این قبیل خسارات را تضمین کند.

 

دوم:  اقدام قضایی

این اقدام مشابه دادخواست‌های عادی مطالبه وجه یا خسارت است. این ارتباط خاصی با حقوق هنرمندان نداشته و یک مسئله عمومی حقوقی و باید در دادگاه‌های عمومی حقوقی در فرمت‌های مطالبات مالی مثل سایر دعاوی حقوق مطالبه شود. اما باید دانست که اگر قرارداد یا وجه التزام وجود نداشته باشد، اثبات و به نتیجه رساندن حقوق مالی در این روش کمی مشکل خواهد بود.در نهایت، بین دو روشی که عنوان شد، روش اول توصیه می‌شود.

 

url : http://www.isfahanziba.ir/node/110547

اصفهان زیبا را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید

 

 

ضمائم روز

پیوست‌ها

  

 

 

بایگانی