ویژه نامه ها

اشتراک الکترونیکی روزنامه

CAPTCHA ی تصویری

شماره های پیشین

جنگ علیه جیب‌ها

تاریخ درج : یکشنبه ۳۱ شهریور ۱۳۹۸
جنگ تحمیلی هشت ساله، چه اثراتی بر اقتصاد گذاشت؟

لیلی زواره ای/ خبرنگار

طولانی ترین جنگ پس از جنگ جهانی دوم در ایران اتفاق افتاد که علاوه بر هزینه‌های انسانی و اجتماعی،3081 میلیارد تومان،معادل   440  میلیارد تومان به نرخ دهه60 خرج روی دست ایران گذاشت. این رقم در صورتی که بر مبنای تغییر نرخ ارز رسمی‌از 7  به 14هزار تومان امروز  محاسبه شود، رقمی‌معادل14 تریلیون تومان را شامل می‌شود. دنیا نیز از این زیان دور نبوده است. به گزارش موسسه اقتصاد و صلح (IEP)، در سال ۲۰۱۵ تاثیر اقتصادی خشونت و درگیری در اقتصاد جهانی، ۱۳,۶ تریلیون دلار برآورد شده که این رقم معادل 13.3 درصد تولید ناخالص داخلی جهان بوده است.

 

 

جنگ و اقتصاد

اقتصاد ایران از نیمه دوم سال 1356  وارد یک دوره رکود شد و در سال 1357 با اوج‌گیری انقلاب اسلامی‌و پیوستن روزافزون اقشار و گروه‌های مختلف مردم به آن و آغاز موج گسترده و فراگیر اعتصابات، شرایط خاصی پدید آمد. هنوز اقتصاد ایران خود را با این شوک‌های پی‌درپی دمساز و همراه نکرده بود که دومین شوک نفتی به وقوع پیوست و با دو برابر شدن قیمت نفت در فاصله سال‌های 1357 تا 1359 بار دیگر اقتصاد ایران در معرض تکرار بحران‌های ناشی از بیماری هلندی نیز قرار گرفت. به فاصله کوتاهی پس از سقوط رژیم  پهلوی، ذخایر ارزی کشور مسدود و تحریم اقتصادی نیز به مشکلات دیگر اضافه شد.اقتصاد ایران در آستانه حمله رژیم بعثی عراق به کشور با وضعیت نامطلوبی روبه‌رو بود.با شروع جنگ و گرفتار شدن شش استان کشور و مختل شدن عملکرد بنادر آبادان و خرمشهر  بر مشکلات اقتصادی افزوده و  توقف طرح‌های عمرانی به خصوص در سال‌های پایانی جنگ را به همراه داشت. تحریم‌های گسترده، عدم خودکفایی در تولید کالاهای استراتژیک، وضعیت نابسامان تولید و فروش نفت و کاهش سرمایه‌گذاری‌ها به همراه نابودی زیرساخت‌های اقتصادی کشور و شهرها و تداوم جنگ، اقتصاد کشور را چنان تحت تاثیر قرارداد  که مسئولان وقت برای نجات سفره‌های مردم، کوپن را وارد اقتصاد کشور کردند که ردپای آن و نظام پرداخت یارانه هنوز هم حضور فعال داشته و نظام اقتصادی ایران را تحت تاثیر قرار داده است. کمبودها بازار سیاه و احتکار را ایجاد کرد و همان ترس‌ها، سودجویی‌ها و پول‌های بادآورده هنوز هم با عنوان«عادت‌های اقتصادی» در ایران نهادینه شده و هر از گاهی در بازار ارز، ملک و طلا سربرمی‌کشد.ایران از سال59تا67سه دوره اقتصادی را پشت سر گذاشت که می‌توان وضعیت اقتصادی کشور را در این سال‌ها تحلیل کرد. رکود اقتصادی سال‌های59تا60با اعتصاب‌ها و تخریب زیرساخت‌های اقتصادی اوایل پیروزی انقلاب توجیه‌پذیر است.در سال‌های61تا64 با وجود جنگ، اما در کشور رونق اقتصادی بود و سطح رفاه خانوارها با توزیع کالاهای کوپنی، وضعیت مطلوبی داشت. علت این موضوع را با افزایش فروش نفت و بهبود درآمد صادراتی می‌توان تحلیل کرد. سال‌های ۶۲ و ۶۳ بازار جهانی نفت وضعیت مساعدی داشت. در سال 64درآمد صادراتی نفت ایران به بیش از25میلیارد دلار رسید. بنابراین هرچند حدود ۳میلیارد دلار صرف تامین نیازهای جنگ می‌شد، ولی به علت تامین نیازهای کشور از طریق واردات، با وجود وضعیت نامناسب تولید داخل، رونق بازار نفت اثر خود را روی شاخص‌های اقتصادی گذاشته بود و فشار طاقت فرسایی روی زندگی مردم نبود. سومین بخش جنگ در سال‌های65تا 67 با کاهش قابل توجه قیمت نفت هم‌زمان و فشارهای اقتصادی تشدید شد.طبق اسناد موجود، بودجه دولت در سال ۶۷ یک سوم سال ۱۳۵۵ بود. در واقع خدمات دولت در سال ۱۳۶۷ معادل یک سوم خدماتی بود که در سال ۱۳۵۵ ارائه  کرده بود و بنابراین در سال67اقتصاد کشور و معیشت مردم تنگنا و فشار را به خود دید. درواقع تورم درشت دورقمی‌امروز حاصل فشارهای اقتصادی زمان جنگ و پس از آن است. این معضل چنان در تارو پود اقتصاد ایران تنیده شده که جدایی از  آن، رکود را در پی داشته و دارد.

 

 

اصفهان ما

اصفهان هر چند از مرزها دور بود، اما با قرار گرفتن در سکوی اول تقدیم شهید و ایثارگر، سهم زیادی در جنگ داشت. 23هزار شهید اصفهانی نشان می‌دهد که این استان سهم بزرگی در تامین سرمایه انسانی جنگ تحمیلی داشته است. اصفهان به علت حضور جامعه کارگری و صنعت در جنگ، بیشترین بخش تدارکات جبهه را بر عهده گرفت و نساجی‌های آن سهم درشتی در تولید ملزومات جنگ ایفا کردند. به‌غـیـر از تـامـیـن ســرمــایـه انسانی و اقتصادی، حضور خــودروهـــا، آمبولانس‌ها، بیل‌های مکانیکی و... لجستیک و زیرساخت‌های جبهه را تامین می‌کرد. حوزه صنعت و پالایشگاه این استان بیشترین آسیب ناشی از  بمباران را به خود دید، در عین حال اسکان جنگ زده‌ها و مهاجران نیز بر عهده اصفهان بود که هنوز پیامدهای اقتصادی و اجتماعی آن باقی است. بمباران‌های مکرر و تخلیه شهر در طول جنگ پیامدهای جبران ناپذیری بر بازار و اقتصاد شهر گذاشت. پساجنگ، دوران کار بود و علاوه بر مهاجران جنگ، سایر مهاجران نیز بر بازار کار استان تحمیل شدند. امروز بالا بودن نرخ بیکاری و میزان تعطیلی واحدهای صنعتی اصفهان نسبت به متوسط کشوری، به نوعی پس لرزه‌های پساجنگ و پساتحریم است.

 

 

جنگ سرد

هرچند با امضای قرارداد598جنگ تحمیلی پایان یافت، اما اثرات آن هنوز پابرجاست. در زمان جنگ نه تنها همه بودجه معطوف جنگ، تجهیزات و درمان مجروحان و ساماندهی جنگ‌زده‌ها بود، بلکه تولیدات کشور نیز از حالت عادی خارج و برای تجهیز جبهه‌ها تغییر کاربری داده بود. تولید گونی، لباس نظامی، باند و گاز، ملحفه، برانکارد و... از جمله مهم‌ترین تولیدات سال‌های جنگ در ایران بود. در حالی‌که سرمایه‌گذاری، هتلداری و گردشگری، صنعت و کشاورزی تقریبا تعطیل شده بود، مسئولان کشور فقط برای تامین مایحتاج روزانه مردم تلاش می‌کردند. پساجنگ، تورم را تا مرز50درصد بالابرد. اقتصاد تب دار ایران هنوز نفس نکشیده بود که دوباره و دوباره و دوباره...تحریم شد.اقتصاد ایران که در طول هشت سال جنگ تحمیلی 27.3از تولید ناخالص داخلی خود را از دست داد، در زمان تحریم و اوج گرانی نفت، رشد اقتصادی منفی6درصد و تورم 30تا 50درصد را تجربه کرد. تولید و فروش نفت در پایان جنگ به حدود 2.6میلیون بشکه در روز کاهش یافت و این نرخ امروز بسیار کمتر است.تشدید تحریم‌های آمریکا و اتحادیه اروپا منجر به ازبین رفتن 17.1 میلیارد دلار درآمد صادراتی در طی سال‌های 2012 تا 2014 شد که معادل 13.5 درصد از کل درآمدهای صادراتی و حدود 4.5 درصد از تولید ناخالص داخلی ایران است.  

 

 

پساجنگ

امروز هرچند مردم جنگ را به چشم نمی‌بینند، اما در واقع سایه جنگ هیچ‌گاه اقتصاد ایران را رها نکرده و تحریم به همراه رکود، تاثیر خود را بر اقتصاد کشور گذاشته است.پنج متغیر صنعتی شدن، درآمدهای نفتی، نرخ رشد اقتصادی، نقدینگی و جنگ تحمیلی اثر معناداری بر رفاه اجتماعی کشور داشته اند. اقتصاد وابسته به نفت ایران در زمان جنگ تحمیلی و جنگ اقتصادی، آسیب می‌بیند و رفاه اجتماعی را هم متاثر می‌کند.به واسطه همه آنچه گفته شد، اقتصاد ایران در دو دهه اخیر رنگ ثبات را به خود ندیده  و در مقابل نیز مردم در برابر این بی‌ثباتی‌ها سنگر گرفته‌اند و بدین ترتیب رکودی سخت بر بازار حاکم شده و قدرت ریسک کاهش یافته است. در زمان جنگ با توجه به افزایش تقاضای ناشی از هزینه‌های نظامی، مازاد تقاضا در اقتصاد به وجود می‌آید. این امر به همراه کاهش عرضه ناشی از بروز جنگ، به افزایش سطح قیمت‌ها منجر می‌شود. شبیه این حالت در زمان تحریم نیز بروز می‌کند، با این تفاوت که این بار کوپن وجود ندارد و دولت با ورود کالاهای یارانه‌ای سعی در تنظیم ناقص بازار دارد. به بیان دیگر، نظام عرضه و تقاضا در بازار ایران هیچ‌گاه روی خوش ندیده و بخش خصوصی قدرت ابراز  وجود نداشته است.

 

 

منابع: 

فرهاد دژپسند، حمیدرضا رئوفی، اقتصاد ایران در دوران جنگ تحمیلی، تهران: سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، ۱۳۸۷. محمد حسین حسنی صدرآبادی، پایان نامه مقطع دکترا با عـنـوان «بررسـی تـاثـیـر کـنـتـرل ســطــــح عمومی‌قیمت‌ها بر اقتصاد ایران در خلال جنگ تحمیلی (۱۳۵۹-۶۷)»، ۱۳۷۳

url : http://www.isfahanziba.ir/node/101218

اصفهان زیبا را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید

 

 

ضمائم روز

پیوست‌ها

  

 

 

بایگانی