ویژه نامه ها

اشتراک الکترونیکی روزنامه

CAPTCHA ی تصویری

شماره های پیشین

تولیدات رسانه‌ای و جنسیت‌زدگی

تاریخ درج : شنبه ۷ دی ۱۳۹۸
ستایش در سری سوم سریال به این دلیل جوان شد که می‌خواست «دل ببرد»

مینا جلالی/جامعه‌شناس

از بنیادی‌ترین اصول هم‌زیستی افراد در هر جامعــــــه‌ای، پذیــــــرش و ایفـــــــای نقش‌هاســــت. ما در موقعیــــــت‌های مختلف با برعهده‌گرفتن نقش‌های فرزندی، همسری، پدری، مادری و کارمندی، جایگاه و الگوهای رفتاری‌مان را بازتولید می‌کنیم، وظایفی را برعهده می‌گیریم و حقوقی را مطالبه می‌کنیم. با پذیرش و اجماع درمورد الگوهای رفتاری و وظایف و حقوق هر نقشی، آن نقش در جامعه تثبیت می‌شود؛ انتظاراتی حول آن شکل می‌گیرد، به جزئی از فرآیند جامعه‌پذیری تبدیل می‌شوند و با ذخیره‌شدن در حافظه‌ جمعی، کم‌کم قابلیت تبدیل شدن به کلیشه‌ را پیدا می‌کنند. براین‌اساس در هر جامعه‌ای با کلیشه‌هایی درمورد نقش‌های مختلف رو‌‌به‌رو هستیم که بازنما‌یی‌کننده‌ انتزاعی رویدادها، اشیا و روابط در دنیای واقعی هستند. ازجمله مهم‌ترین کلیشه‌های مرتبط با نقش، شکل‌یافته حول نقش‌های جنسیتی است که زن و مرد شایسته و به تبع آن  همسر، مادر و  پدر مقبول را تعریف و حدود آن را مشخص می‌کند.کلیشه‌های جنسیتی بازنمایی‌کننده‌ تمایزات تعریف‌شده در جامعه هستند و نسخه‌ای واحد برای ایفای نقش تمامی زنان و مردان می‌پیچند. درواقع تفاوت بین زنان و مردانی که در یک جامعه مورد پذیرش یا مطرود تلقی می‌شوند در توانایی تطبیق یافتنشان با دستاوردها، ویژگی‌ها و رفتارهایی است که در فرهنگ آن جامعه مناسب و مورد پذیرش تعریف شده‌اند؛ اگر زنان و مردان با آنها همراه شوند مقبول و چنانچه از آن تخطی‌کنند سرکش شمرده می‌شوند. بهتر است به برخی از کلیشه‌های تثبیت‌شده حول جنسیت اشاره‌ای کنیم: مرد باهوش و تصمیم‌گیرنده و‌ زن منفعل، زیبا و جلوه‌گر است؛ پدر مدبر، تکیه‌گاه و نان‌آور و مادر دلسوز، فداکار و وابسته به همسر و خانواده است. پرسش این است که کدام‌یک از اینها در دنیای کنونی همچنان معتبر یا منسوخ و غیرقابل استناد است؟با ورود اطلاعات جدید و تغییرات ساختاری در هر جامعه‌ای کلیشه‌ها قابلیت نقد، سازماندهی مجدد و تغییر را دارند. اما ماندگاری و بازتولید مداوم آنها مدیون ابزارهایی است که از قدرت و منابع کافی جهت تقویت آنها در قالب فرهنگ مرسوم و گاه دستکاری‌شده‌ جامعه را دارند. یکی از مهم‌ترین این ابزارها در دنیای امروز، تولیدات رسانه‌‌ای در قالب فیلم‌ها و سریا‌ل‌هاست. کم نیستند مواردی که به‌دلیل محتواهایی بی‌کیفیت، علاوه بر تنزل دادن سطح سلیقه‌ عمومی در مورد هنر، کلیشه‌های آزاردهنده‌ جنسیتی را دائما بازتولید کرده‌اند. از جمله‌ این تولیدات که مدت زیادی  از پایان نمایش آن نمی‌گذرد فصل سوم سریال ستایش است.جدای از سطح نازل داستان‌پردازی، این اثر نمونه‌ا‌ی بارز از بازتولید سخیف کلیشه‌های جنسیتی یک زن است. فصل یک  این سریال بازنمایی کلیشه‌ای نقش یک دختر جوان بود که با چهره‌ جوان و دلنشین خود دل جوانی را می رباید و با حجب و متانتی که دارد تمام ناملایمات احتمالی را پشت سر می‌گذارد. تولید فصل2و3 با روندی نزولی در داستان‌پردازی و شخصیت‌پردازی ادامه پیدا کرد. ستایش در فصل2 روایتگر  زنی میانسال بود که برای او تنها نقشی درقالب یک مادر درنظر گرفته شده بود. ستایش احتیاجی به چهره‌ جوان و زیبا نداشت چون اصولا در کلیشه‌های تصویرشده از یک مادر، چهره‌ زیبا جایگاهی ندارد. مادر پسندیده، زنی است که تنها به فکر حفاظت از خانواده‌ خود، فداکاری، مراقبت و نگهداری از فرزندان است و او در این فصل از سریال با چهره‌ای خموده، رنگ‌پریده و نگران، روایتگر رنج تقدیس‌شده‌ یک مادر تنهاست. در فصل3 اما ستایش میانسال و رنجدیده به‌یکباره جوان شد. این جوان‌شدن غیرقابل باور در فضای فرهنگی کلیشه‌زده دور از انتظار نیست؛ هر چند مسخره و به دور از عقل به نظر برسد. ستایش جوان و زیبا می‌شود چون قرار است دل از مردی برباید که در فصل2 که زنی میانسال و تکیده بود با  داشتن دو فرزند نمی‌توانست این قابلیت را داشته باشد. مرد هم نمی‌توانست عاشق ستایش میانسال نازیبا با دو فرزند شود، زیرا او به حد کافی با انتخاب یک زن صاحب فرزند، خلاف جهت آب شنا کرده است، پس دیگر داستان‌نویس سریال از اصلی‌ترین کلیشه‌ تصویرشده برای یک زن که همان زیبایی و جوانی است نمی‌تواند چشم‌پوشی کند. درواقع دلایل شعارگونه‌ شخصیت مرد داستان برای دل‌بستن به ستایش به دلیل خاص‌بودن ویژگی‌های او تنها در قالب جولانگاه کلیشه‌های جنسیتی زنانه و ذیل قامت زنی زیبا و جوان قابلیت تصویرسازی داشته است. شاید بتوان گفت که جوان شدن زلیخاوار ستایش در فصل3 به‌خاطر به «آرامش» رسیدنش نبود بلکه برای این بود که باید دل از مردی می‌برد.

 

url : http://www.isfahanziba.ir/node/105067

اصفهان زیبا را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید

 

 

ضمائم روز

پیوست‌ها

  

 

 

بایگانی