ویژه نامه ها

اشتراک الکترونیکی روزنامه

CAPTCHA ی تصویری

شماره های پیشین

برشی از رسوم حسینی اصفهان

تاریخ درج : یکشنبه ۱۷ شهریور ۱۳۹۸
سبک زندگی نصف جهانی‌ها‌در این ایام خواندنی است

لیلا کهلانی/ دبیرسرویس سبک و سلامت

هر شهری در ایام محرم آداب و رسوم خاصی دارد و سبک زندگی کمی‌تغییر می‌کند،  اما در این بین،  بعضی از شهرها‌مثل اصفهان مراسم جالب تری دارند، آدابی که به آن رضوان پورعصار، نویسنده و رئیس مرکز اصفهان شناسی و خانه ملل اشاره کرده است.در اصفهان از شب اول ماه محرم مراسم عزاداری برای امام حسین علیه‌السلام شروع می‌شود. قبل از شروع ماه محرم، مردم اصفهان شروع به سیاهپوش‌کردن تکایا و حسینیه‌ها ‌می‌کنند و هر محله دسته عزاداری مخصوص به خود را دارد که اغلب نام محله را روی دسته می‌گذارند‌.در شب‌های محرم دسته‌های عزاداری به محله‌های یکدیگر  می‌روند و به طور مشترک با سینه‌زن‌های مهمانشان از محله دیگر، مراسم را با هم برپا می‌کنند.در این ایام برخی از عزاداران به یاد شهادت امام حسین علیه السلام بر سر و روی خود گل می‌مالند.در دسته‌ها‌ در صف اول بزرگان محل، پشت سر آنها‌ زنجیرزن‌ها‌و در پایان صف سینه‌زن‌ها‌حرکت می‌کنند.در روز عاشورا، تمام دسته‌های سینه‌زنی در میدان امام جمع می‌شوند و به صورت متحد عزاداری می‌کنند. جالب است بدانید در اصفهان خانه‌ای به نام خانه زرگرباشی است که خانم‌های اصفهانی روز تاسوعا در این خانه جمع می‌شوند و نذورات سال گذشته خود را ادا می‌کنند.

 

تعزیه خوانی
یکی از مراسم مهم محرم که از شب‌های اولیه ماه آغاز می‌شود، تعزیه‌خوانی است.به این صورت که یک نفر از گروه تعزیه‌خوانی با صدای طبل، شروع‌شدن تعزیه را به اطلاع مردم می‌رساند. بعد از اینکه مردم جمع شدند، در صحنـــــی که به این منظور تهیه شده است، تعزیه‌خوان‌ها‌مرثیه‌های خود را اجرا می‌کنند. در ضمن، در اصفهان غالبا  لوازم و تجهیزات مورد نیاز تعزیه‌خوانی از نذورات مردم تهیه می‌شود، اما مردم لنجان ظهر روز عاشورا و تاسوعا بهترین غذای خود را تهیه می‌کنند و آن را در سینی می‌گذارند، سینی‌ها‌را روی سرهایشان می‌گیرند و به پشت در حسینیه‌ای می‌روند که سینه‌زن‌ها‌و زنجیرزن‌ها‌در آنجا مشغول برگزاری مراسم هستند.ساعت ۱۲ ظهر در حسینیه باز می‌شود و مردم در صف‌های طولانی، با سینی‌هایی  بر سر که پر از نذوراتشان است، وارد حسینیه می‌شوند و اکثرا تا روز دهم غذای نذری مردم قیمه است، به جز خمینی شهر که در آنجا نذر اصلی در عاشورا آبگوشت است.در شب اربعین مردم به مساجد می‌روند. چراغ‌ها‌را خاموش کرده و سوگواری می‌کنند. در ضمن از غذاهای این شب، شله زرد و آش شله قلمکار است. همچنین همه ساله آیین‌های عزاداری ماه محرم در مناطق مختلف کاشان و اطراف آن نیز  با شور و عشق خاص مردم به اباعبدالله‌الحسین علیه السلام برگزار می‌شود و عاشقان آن حضرت ارادت و تجدید میثاق خود را هر سال در قالب عزاداری مستحکم‌تر می‌کنند.این آیین‌ها‌ به فراخور فرهنگ و شیوه‌های مرسوم با اندکی تفاوت از دیرباز همواره در قالب هیئت‌های مذهبی و راه‌اندازی دسته‌ها و تکایا برگزار شده است.با نگاهی به تاریخ عزاداری سنتی شهرهایی همچون کاشان،  نطنز، آران و بیدگل و اردستان به برخی آیین‌های سنتی از جمله نخل گردانی و حمل خیمه‌گاه حسینی و شهدای کربلا بر می‌خوریم که در زمان آل بویه مرسوم بوده و در زمان قاجار نیز  با برپاکردن تکیه‌ها، آیین‌های تعزیه رونق بیشتری گرفته است. از جمله آیین‌های سنتی محرم که به تناسب ایام این ماه حزن و اندوه درگذشته و حال برپا می‌شود، می‌توان به آیین چاووش خوانی یا چاووش عزا اشاره کرد.در این آیین که قبل از آمدن محرم برپا می‌شود، فردی در جلوی کاروان در حالی که بیرقی در دست دارد، آمدن محرم را با ذکر اشعاری حزین به مردم خبر می‌دهد.

 

 سقاخوانی
بسیاری از ارادتمنـــــدان به امام حسین علیه السلام در حالی که با یک دست مشک آب و با دست دیگر کاسه ای در دست دارند، به یاد تشنه لبان کربلا، عزاداران را سیراب می‌کنند. برخی از سقایان در گذشته اشعاری نیز در دستگاه‌ها‌و آوازهای دشتی و بیات و غیره می‌خواندند. نظیر این گروه ازجمله گروه ضیغم و نوش آباد هنوز در کاشان و نوش آباد آران و بیدگل فعالیت دارند و یکی از قدیمی‌ترین گروه‌های سنتی آیین‌های عزاداری این مناطق هستند.آیین فرات خوانی که هنوز در کاشان و به‌ویژه مناطق خشک کویری مرسوم است، خواننده اشعاری را بر آب فرات می‌خواند، به طوری که واقعه غم انگیز کربلا را در ذهن تجسم می‌کند، این آیین نوعی آیین سوگ و مویه است که بیشتر در آواز دشتی اجرا می‌شود.

 

پیش‌خوانی
پیشخوانی نیز یکی از آیین‌های مناطق روستاهای کوهستانی و برخی مناطق است که شکل خواندن آن شبیـــــه سقاخوانی اســــت، ولی محتوای شعری آن تفاوت دارد. در برخی از اشعار این آیین، شخص پیشخوان به طبیعت از سوگ حسین علیه السلام گلایه می‌کند.روستاهای کوهستانی وش، ابیانه و هنجن و تعداد دیگری از روستاهای کوهستانی کاشان و نطنز این نوع اشعار را می‌خوانند و برعکس در مناطق کویری بیشتر فرات خوانی رایج است.

 

زنگ حیدری
آیین زنگ حیدری یکی از آیین‌های کهن منطقه است که نوعی آرایه ادبی به حساب می‌آید و بیشتر در گذشته در نوش آباد آران و بیدگل مرسوم بوده، ولی حدود نیم قرن است که دیگر اجرا نمی‌شود. در این آیین زنگ کهنی را به پایه منبر مسجد می‌بسته اند و سقاخوان‌ها ‌پای زنگ می‌نشستند و به اشعار خواننده زنگ حیدری گوش  فرا می‌دادند.

 

آیین سنج زنی
آیین سنج زنی یا سنگ زنی نمایش سنگ زدن گروهی در مخالفت با سپاه ملعون شمر به قصد تازاندن اسبان خود بر پیکر بی‌جان یاران حسین علیه‌السلام است‌. در این مراسم، گروهی به شکل نمادین با چوب‌هایی که به آنها‌ سنگ یا سنج گفته می‌شود و در کف گرفته و به حرکت در می‌آوردند، اشعار خاصی با گویش محلی می‌خواندند.  این آیین در  روشا و مناطقی از آران و بیدگل هنوز هم به شیوه‌ای دیگر رایج است.آیین سنگ زنی یا سنج زنی در دیگر مناطق این دیار از جمله ابیانه نطنز نیز که به آن جاق جاقه زنی یا جقجقه زنی گفته می‌شود، با شکلی متفاوت از سایر نقاط این منطقه اجرا می‌شود.

 

وداع خوانی
آییـــــــن وداع‌خـــــوانی نیــــــز یکــــی از سوزناک‌ترین قسمت‌های یک تعزیه است که به صورت گروه‌خوانی در برخی نقاط در عزاداری سالار شهیدان، امام حسین علیه‌السلام و برادر بزرگوارش حضرت اباالفضل علیه‌السلام اجرا می‌شود.

 

سایر
آیین بحر طویل‌خوانی نیز نوعی از صنعت شهری است که به صورت عموم در محرم و به صورت خاص در تعزیه از سوی برخی گروه‌ها ‌در این منطقه اجرا می‌شود.آیین خیل عرب هم نمادی از حرکت طایفه بنی اسد است، حرکتی که بعد از جنایت سپاهیان یزید بن معاویه و زمانی که سپاهیان دشمن از صحرای کربلا رفتند، پیکرهای شهدا بر زمین مانده بود و کسی جرئت به خاک‌سپاری آنها‌را نداشت. زنان طایفه بنی‌اسد که در نزدیکی زمین کربلا زندگی می‌کردند با بیل، چوب و هر وسیله دیگر به طرف دشت کربلا رفتند تا پیکرهای شهدا را به خاک سپارند.این آیین به صورت نمادین در نوش‌آباد آران و بیدگل اجرا می‌شود و در آن گروهی عزادار در حالی که لباس سفید عربی بر تن دارند، با ضربات ریتم‌دار نی‌های چوبی، اشعاری موزون می‌خوانند و با اجرای ریتم و آهنگ سوگ و مویه خود را در غم جانگداز شهادت امام حسین علیه‌السلام و اصحاب با وفایـــــش به نمایش می‌گذارند.در کاشان و برخی از شهرستان‌های همجوار آن از جمله زواره اردستان علاوه بر استفاده از علائم و ادوات عزاداری همچون نخل، علم و کتل هرساله کاروان‌های شترسوار از عزاداران سیاهپوش همراه با خیمه گاه حسینی به راه می‌افتند و در سوگ آن حضرت به عزاداری می‌پردازند.

url : http://www.isfahanziba.ir/node/100768

اصفهان زیبا را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید

 

 

ضمائم روز

پیوست‌ها

  

 

 

بایگانی