شيرين هوشنگى: شهر زيباى اصفهان به ديار عاشقان هنر موسيقى شهره گشته است. جايگاهى براى رشد و شكوفايى هنرمندانى كه جامعه هنرى ايران مرهون و مديون تلاشها و سخاوتمندىهاى بىدريغ ايشان هستند. از ميان صدها اختر فروزنده و جاويد آسمان موسيقى اصفهان بسيار بودند كه رخت از اين جهان بربستند و با گذر ايام غبار فراموشى نام و اثرشان را فراگرفت. ولى همواره در ميان عاشقان و دوستداران اين مرز و بوم هستند، كسانى كه براى جاويدان ماندن اين هنرمندان خالصانه مىكوشند و صدا و نواى ايشان را به گوش همگان مىرسانند؛ روز چهارشنبه 28/9/86 مقارن بـود بـا هـشـتـاد و شـشـمين سالگرد درگذشت موسيقىدان بزرگ، رديفدان و صاحب سبك در موسيقى ايران (استاد نايب اسداله اصفهانى)
اين مراسم كه به همت انجمن اصفهانپژوهان و خانوادهى گرامى استاد برگزار گرديد تلاشى بود براى زدودن غبار انزوا از دامن آن استاد چيرهدست كه با اسـتـقـبـال هنرمندان و علاقهمندان به موسيقى روبهرو گرديد.
اسـتـاد نـايـب اسـدالـه اصـفهانى فرزند نايب حسنخان استاد سرشناس و نوازنده نى در اواسط عصر قاجار مىزيست. اين هنرمند نابغه دوران طفوليت خود را نزد پدرش به آموزش و فراگيرى ساز نى پرداخت و در اندك زمانى تبحر كافى به دسـت آورد. او در دورهى قـاجـار و حـكـومـت ظلالسلطان معروفترين و ماهرترين استاد نوازنده نى گرديد.
روح اله خالقى موسيقيدان و پژوهشگر نامى ايران زمين در كتاب سرگذشت موسيقى ايران از نايب اسداله با عنوان خداوند نى ياد مىكند و مىافزايد: در آخـر شـب كه نشستهاى دوستانه از رونق مىافتاد و هر كس به فكر خواب بود، او در گوشهاى مىنشست و براى خود ساعتها نى مىزد و همه با نواى آرام و مطبوع او به خواب مىرفتند.
دوستعلـى خان معيرالممالك در كتاب رجال عصر قاجار مىنويسد: نايب اسداله اصفهانى نى نوازى بود كه هيچ بنان و بيان را توانايى وصف نيكنوازى و نالههايى را كه از دل سوختهى نى بيـرون مىآورد نيست! آرى او با نى همدرد و همداستان بود و با دم سحرآساى خويش آن را به نواخوانى و باز گفتن حكايتهاى عشق مجنون باز مىداشت، روح مشتاق او با نى يار و دمساز بود و شكوههاى عاشقانه او را چنانكه بايد به گوش اهل درد مىرسانيد؛ تنها او اسرار نهان نى را دريافته بود و به نيروى شگفت خويش آن را با صاحبدلان در ميان مىنهاد. نايب اسداله مردى درويش مسلك و خليق بود و علاقهمندان را از هنر خويش بهرههايى بخشيد. پيوسته ناى كوتاهى در سوراخ كه كنار جيب سردارى ترتيب داده بود همراه داشت و چون كسى از او مىخواست بدون تكلف به نواختن مىپرداخت.
درباره استاد نايب اهل فن كه زمان او را درك كرده بودند، سخنها بسيار گفته شده و وصفها بسيار رفته ولى در ميان همهى اين اوصاف آنچه بيش از همه متمايز است، در خدمت خلق بودن استاد است و كـمـك به محرومان و مستمندان تا آنجا كه مىگويند هر آنچه كه داشت و يا به عنوان هديه و تحفه دريافت مىكرد خالصانه مىبخشيد، و بسيار مىشد كه به رايگان نىنوازى مىنمود.
از شاگردان و دستپروردگان استاد نايباسداله مىتوان از عبدالخالق حسين اصفهانى، زندهياد استاد مهدى نوايى، زندهياد استاد سيد حسين طـاهرزاده، زندهياد مشير همايون، عبداله خان دوامى و شادروان استاد تاج اصفهانى كه دستگاه همايون را نزد ايشان فراگرفت، ياد كرد.
ايـن هـنـرمـنـد پـرافتخار مطابق با 28/9/1300 خورشيدى قفس تن را شكست و به سوى نيستان هستى پركشيد. پيكر ش در تخت فولاد اصفهان كنار بقعهى دو تن از عرفا موسوم به فيضين بنا به وصيت خودش به خاك سپرده شد. سالها بعد با احداث خيابان فيض مزار اين استاد در كنار خيابان قرار گرفت و به مرور زمان نابود گرديد.
در اين باره داود پاكنژاد مسوول و دبير انجمن اصفهانپژوهان گفت: سال 1378 در پى اقداماتى كه توسط انجمن صورت گرفت و با كمك و هميارى خانواده محترم استاد توانستيم مزار اين بزرگوار را بيابيم و با پيگيرىهايى كه توسط شهردارى انجام گرفت، سنگ مزار در خور شأن براى آن استاد تدارك ديده شد كه با فاصلهاى از مزار اصلى ايجاد گرديد. در اينجا جاى شكر و تقدير شايانى از شهردار محتـرم و مجمـوعـه تخـت فولاد است، زيرا با مساعدت ايشان اين امر محقق نمىگرديد.
جلسه مذكور با سخنرانى استاد هنرمند، نوازنده و پژوهشگر نى، آغاز گرديد و در اين ميان حضور اساتيد و هنرمندان موسيقى و دوستداران ميراث فرهنگى اصفهان چشمگير بود. از نوادگان استاد نايب آقاى خسروىنژاد، مختصر اشارهاى به زندگى پدربزرگ خود داشتند و درباره مزاياى اخلاقى ايشان گفت: استاد نايب باغها و زمينهاى بسيارى در نـاحيه منارجنبان داشتند كه هنگام برداشت محصول ميوه اين باغها را به افراد فقير و محروم مىداد.
استاد جلالالدين همايى با توجه به اين كه در محفلى از نى استاد نايب نصيب برده بود اواخر عمر در شعرى از استاد ياد كرد كه قسمتى از آن خوانده شد. در قسمتى از برنامه استاد محبىزاده قطعه موسيقى از نى استاد نايب را به سمع حضار رساند و پس از آن دكتر رضايى به سخنرانى پرداخت و در مورد تخت فولاد و تاريخچهى آن سخن گفت و در نهايت به جايگاه استاد نايب اشاره نمود و در مورد محل قبر و شرايط گذشته آن مواردى را ذكر كرد.
استاد طباطبايى شاگرد استاد تاج اصفهانى در گوشهاى از برنامه به رسم احترام با صداى گرم خويش در فضاى سرد آذرماه به آن محفل گرمايى تازه بخشيد. بعد از وى اساتيد ديگرى مجلس را با هنر خود مستفيذ نمودند.
پردهبردارى از مزار استاد نايب قرار بود توسط اسـتـاد كـسـايى كه با يك واسطه شاگرد استاد بودند،انجام گيرد كه با حضور نيافتن ايشان توسط اسـتـاد شـيـخ صـراف صـورت گـرفـت. هـنـگام پردهبردارى استاد بكتاش قطعه اى دشتى كه از استاد نايب سينه به سينه به هنرمندان دوره حاضر رسيده بود را خواند.
اساتيدى كه در اين محفل گرد آمدند عبارت بودند از: استاد طباطبايى، استاد بطلانى، استاد هنرمند، استاد رضايى، استاد شيخ صراف، گنجهاى، مـحـبـىزاده، بـكـتـاش، يـزدخواستى و... استاد محبىزاده در مورد اين گونه برنامهها گفت: اين يكى از بهترين پديدهها و مسايلى بود كه در اين دوره، كه همه گرفتار امورات زندگى هستند خودنمايى كرد. توسط دوستان عزيزى كه در مركز اصفهانپژوهان هستند و با كمك و مساعدت شهردار محترم و مسوولان تخت فولاد اين برنامه توانست صورت بگيـرد. بـه نـظـر بنـده خيلـى از خـودگذشتگى مىخواهد كه يك چنين موضوعى پديد بيايد. در مرحله بعد عزيزانى كه قدم رنجه كردند و در اين مقـطع زمانى بزرگوارى نمودند و در اين برنامه شركت كردند. اميدواريم كه در سالهاى آينده مكانى ترتيب داده شود كه مدعوين در حالت راحت و بهترى باشند و از گزند سرما در امان بمانند!
در قسمتى ديگر از برنامه استاد هنرمند افزودند: اين برنامهها كه بعد از فوت اين نوابغ و بزرگان كه عمرى را براى حفظ و اشاعه اين ميراث فرهنگى غنى در سطوح مختلف از جمله موسيقى زحمت كشيدند، به وسيله جوانان عزيزى كه در اين زمينه فعاليتمىكنند، اين اساتيد را دوباره زنده كردند و زحمات ارزندهاى آنها را به مردم امروز معرفى مىنمايند. ما هم خودمان را سهيم مىدانيم و با آنها هماهنگ مىشويم و كمك مىكنيم.
عبادت از عوامل برگزاركننده برنامه كه خود در موسيقى دستى دارد گفت: امروز كه در اين مكان گرد آمديم برنامهاى بود كه توسط افرادى هنردوست پديد آمد و هيچ يك از اين افراد از اين طريق امرار معاش نمىكنند و كاملاً مردمى بود ولى يادبودى از گذشتگان بود، ما هميشه بايد يادى از آنها كرده باشيم، يك فضايى بود كه براى اولين بار كليد خورد. با اين كه از سالها قبل اين گونه برنامهها به اجرا درآمده، اميدواريم در سالهاى آتى هرچند بهتر برگزار گردد.
در پايان پاكنژاد افزود: استاد نايب با آفريدن قطعات موسيقى و رديف معروف »نايب بغدادى« حقـى بـر گـردن تمـام نىنوازهاى ايرانى دارند، دربارهى خانه تاريخى ايشان بايد گفته شود از سال 1381 پيشنهادى توسط انجمن براى ثبت خانه مطرح گرديد كه سازمان ميراث فرهنگى و صنايع دستى و گردشگرى خانه استاد را واقع در بلوار چهارباغ خواجو، مكينه خواجو، بنبست نظام به شماره 11562 به ثبت آثار ملى رسانيدند و اميدواريم بتوانيم با كمك و مساعدت مسوولان اين ملك تاريخى را به موزه موسيقى شهر اصفهان تبديل كنيم. در اين رابطه طومارى توسط هنرمندان و مدعوين حاضر در اين محفل امضا گرديد تا از اين طريق بتوانيم پيگير اين امر باشيم.
|